<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0251"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 251 御註圆觉经</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 251 御註圆觉经</title> <author>宋 孝宗帝註</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">251</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">御註圆觉经</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00562"> <charName>CBETA CHARACTER CB00562</charName> <mapping cb:dec="983602" type="PUA">U+F0232</mapping> <mapping type="unicode">U+47FD</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>疏</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(梳-木)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB04676"> <charName>CBETA CHARACTER CB04676</charName> <mapping cb:dec="987716" type="PUA">U+F1244</mapping> <mapping type="unicode">U+200D4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>允</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[ㄠ-ㄙ+?]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:08"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0151c" n="0151c"/> <lb ed="X" n="0151c03"/> <cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 251-A</cb:mulu><head>No. 251-A</head> <lb ed="X" n="0151c04"/><lb ed="R015" n="0757a01"/><p xml:id="pX10p0151c0401">淳熙十年二月乙丑， <lb ed="X" n="0151c05" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a02"/>圣旨赐<note place="inline">臣宝印</note> <lb ed="X" n="0151c06" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a03"/>御註大圆觉经一部。<note place="inline">臣</note>九顿首，熏香伏读，如在 灵 <lb ed="X" n="0151c07"/><lb ed="R015" n="0757a04"/>山亲闻，无有少异。<note place="inline">臣</note>具表谨谢，仍进山颂，歌咏 <lb ed="X" n="0151c08"/><lb ed="R015" n="0757a05"/>圣德。乞就径山开板，流通四方，使天下衲子发明心 <lb ed="X" n="0151c09"/><lb ed="R015" n="0757a06"/>地，同泛<persName>如来</persName>大圆觉海。蒙圣恩俞<g ref="#CB04676">允</g>。<note place="inline">臣</note>谨稽首拜手 <lb ed="X" n="0151c10"/><lb ed="R015" n="0757a07"/>言曰：圆觉自性非性者，直指也。 圣人不言而言者， <lb ed="X" n="0151c11"/><lb ed="R015" n="0757a08"/>方便也。维 <lb ed="X" n="0151c12" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757a09"/>诸<persName>佛</persName>于大光明藏光严住持，即是一切众生净觉心 <lb ed="X" n="0151c13"/><lb ed="R015" n="0757a10"/>地。当此时，说听<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1301" n="0151c1301"/><anchor xml:id="beg0151c1301" n="0151c1301"/>已<anchor xml:id="end0151c1301"/>周，法義<anchor xml:id="nkr_note_add_0151c1302" n="0151c1302"/><anchor xml:id="beg0151c1302" n="0151c1302"/>已<anchor xml:id="end0151c1302"/>具。而婆伽<persName>世尊</persName>答文殊， <lb ed="X" n="0151c14"/><lb ed="R015" n="0757a11"/>以圆觉本有，无明本空，为法行之正因，免众生之邪 <lb ed="X" n="0151c15"/><lb ed="R015" n="0757a12"/>见。乃见直指根源，更无枝葉。普贤诸大菩萨为物之 <lb ed="X" n="0151c16"/><lb ed="R015" n="0757a13"/>故，于无疑处起种种疑。而<persName>如来</persName>各随其機，于无应处 <lb ed="X" n="0151c17"/><lb ed="R015" n="0757a14"/>能种种应。所谓都城非一门而入，大厦非一木而支 <lb ed="X" n="0151c18"/><lb ed="R015" n="0757a15"/>也。谓之圆觉，觉无不圆。谓之了義，義无不了。然十二 <lb ed="X" n="0151c19"/><lb ed="R015" n="0757a16"/>部经之所共诠者，以此为之眼目。三十五祖之所单 <lb ed="X" n="0151c20"/><lb ed="R015" n="0757a17"/>传者，以此为之骨髓。<note place="inline">臣</note>愚谓具足圆觉而住持圆觉 <lb ed="X" n="0151c21"/><lb ed="R015" n="0757a18"/>者，凡夫也。终日圆觉而未尝圆觉者，<persName>如来</persName>也。虽与裴 <lb ed="X" n="0151c22"/><lb ed="R015" n="0757b01"/>休之说相为冰炭，唯亲证者乃能知之。恭维我 <lb ed="X" n="0151c23" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b02"/>今上皇帝陛下，得<persName>佛</persName>心法，廣大周遍，灵明昭彻。仁如 <lb ed="X" n="0151c24"/><lb ed="R015" n="0757b03"/>天，智如神，静而圣，动而王，岂非圆觉一心之妙用乎。 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152a" n="0152a"/> <lb ed="X" n="0152a01"/><lb ed="R015" n="0757b04"/>万機之暇，遊戏于大光明藏，肆笔成书，显扬 <lb ed="X" n="0152a02" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b05"/>圣意。实以<persName>佛</persName><persName>佛</persName>道同，不言而言，言直指也。<note place="inline">臣</note>谨按<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0152a03"/><lb ed="R015" n="0757b06"/>法流入中国，唯 <lb ed="X" n="0152a04" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b07"/>唐太宗<name role="" type="person">文皇帝</name>亲制序文，冠于大般若经，而未尝註 <lb ed="X" n="0152a05"/><lb ed="R015" n="0757b08"/>释。今我 <lb ed="X" n="0152a06" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b09"/>皇帝陛下，显示一心之法，註释大圆觉，以悟群迷。真 <lb ed="X" n="0152a07"/><lb ed="R015" n="0757b10"/>冠乎百王，超出前代一人而<anchor xml:id="nkr_note_add_0152a0701" n="0152a0701"/><anchor xml:id="beg0152a0701" n="0152a0701"/>已<anchor xml:id="end0152a0701"/>。昔圭峰禅师宗密，附 <lb ed="X" n="0152a08"/><lb ed="R015" n="0757b11"/>以疏抄，但其文浩繁。今 <lb ed="X" n="0152a09" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b12"/>陛下所註，言简而義豐，词约而理尽。自有圆觉以来， <lb ed="X" n="0152a10"/><lb ed="R015" n="0757b13"/>盖未有此书也。<note place="inline">臣</note>谨以 <lb ed="X" n="0152a11" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b14"/>赐本锓板，传之无穷。 <lb ed="X" n="0152a12" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b15"/>上以祀延 <lb ed="X" n="0152a13" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0757b16"/>两宫，圣寿无疆。次以均福四海，亦使见者闻者，知幻 <lb ed="X" n="0152a14"/><lb ed="R015" n="0757b17"/>即離，離幻即觉。如是开悟，永断轮迴。此<note place="inline">臣</note>对扬休命 <lb ed="X" n="0152a15"/><lb ed="R015" n="0757b18"/>之万一也。</p> <lb ed="X" n="0152a16"/><lb ed="R015" n="0758a01"/><p xml:id="pX10p0152a1601">临安府径山兴圣<name role="" type="person">万寿禅寺</name>住持传法 <lb ed="X" n="0152a17" type="honorific"/><lb ed="R015" n="0758a02"/><note place="inline">臣</note>僧<note place="inline">宝印</note>稽首拜手，谨言。</p> <lb ed="X" n="0152a18"/><lb ed="R015" n="0758a03"/><p xml:id="pX10p0152a1801"><note place="inline">颂</note></p><lg type="regular" xml:id="lgX10p0152a1802"><l>古<persName>佛</persName>与今<persName>佛</persName>，</l><l>同一廣长舌，</l><l>于无途辙中，</l> <lb ed="X" n="0152a19"/><lb ed="R015" n="0758a04"/><l>为物启途辙。</l><l>撥开千障雲，</l><l>放出一天月。</l> <lb ed="X" n="0152a20"/><lb ed="R015" n="0758a05"/><l>普令大地人，</l><l>言下尽昭彻，</l><l>觉亦无可圆。</l> <lb ed="X" n="0152a21"/><lb ed="R015" n="0758a06"/><l>幻亦无可灭。</l><l>只此无亦无。</l><l>红炉一点雪。</l> <lb ed="X" n="0152a22"/><lb ed="R015" n="0758a07"/><l>稽首<persName>佛</persName>与<persName>佛</persName>，</l><l>字字无异说。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0152a23"/> <lb ed="X" n="0152a24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152b" n="0152b"/> <lb ed="X" n="0152b01"/> <lb ed="X" n="0152b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">御註圆觉经</cb:mulu> <lb ed="X" n="0152b03"/><cb:docNumber>No. 251</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0152b04"/><lb ed="R015" n="0758b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>御註大方廣圆觉修多罗了義经上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0152b05"/> <lb ed="X" n="0152b06"/><lb ed="R015" n="0758b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0601"><note place="inline">大方廣者，无量无边之廣也。盖圆觉性体，周遍法界，如大方之廣故也。圆者，圆满具足。觉者，虚明灵照。修 <lb ed="X" n="0152b07"/><lb ed="R015" n="0758b03"/>多罗者，按诸註疏，乃总指诸经之辞。了義经者，赞此一经，是究竟了达之義。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0152b08"/><lb ed="R015" n="0758b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0801">大唐<name role="" type="person">罽宾</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0152b09"/><lb ed="R015" n="0758b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0901">如是我闻：</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0905" cb:place="inline"><note place="inline">阿难谓如是经教，亲从<persName>佛</persName>闻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0916" cb:place="inline">一时。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0918" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>说此经之时。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b0924" cb:place="inline"><persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b0927" cb:place="inline"><note place="inline">藏经曰：<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0152b10"/><lb ed="R015" n="0758b06"/>之异称。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1004" cb:place="inline">入于神通，大光明藏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1012" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>入大定中，神通光明无穷无尽，故名曰藏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1029" cb:place="inline">三 <lb ed="X" n="0152b11"/><lb ed="R015" n="0758b07"/>昧正受。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1104" cb:place="inline"><note place="inline">三昧者，正定中自得之妙。正受者，不受诸受，名为正受。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1125" cb:place="inline">一切<persName>如来</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1129" cb:place="inline"><note place="inline">金刚经曰： <lb ed="X" n="0152b12"/><lb ed="R015" n="0758b08"/><persName>如来</persName>者，无所从来亦无所去，故名<persName>如来</persName>。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1216" cb:place="inline">光严住持。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1220" cb:place="inline"><note place="inline">光严者，光明莊严也。住者，常住不住。持者， <lb ed="X" n="0152b13"/><lb ed="R015" n="0758b09"/>受持无失。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1305" cb:place="inline">是诸众生，淸净觉地。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1313" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>与众生本同一性，故诸<persName>佛</persName>光严住持处，即众生净 <lb ed="X" n="0152b14"/><lb ed="R015" n="0758b10"/>觉心地。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1404" cb:place="inline">身心寂灭，平等本际。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1412" cb:place="inline"><note place="inline">既证寂灭，圣凡体同，方见本来真际，了无差等。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1430" cb:place="inline">圆 <lb ed="X" n="0152b15"/><lb ed="R015" n="0758b11"/>满十方。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1504" cb:place="inline"><note place="inline">觉性圆满遍法界故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1512" cb:place="inline">不二随顺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1516" cb:place="inline"><note place="inline">虽顺诸缘觉性常一。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1524" cb:place="inline">于不二境，现 <lb ed="X" n="0152b16"/><lb ed="R015" n="0758b12"/>诸净土。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152b1604" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>一性中，名不二境，以无著无染之法，接化众生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152b1623" cb:place="inline">与大菩萨摩诃萨 <lb ed="X" n="0152b17"/><lb ed="R015" n="0758b13"/>十万人俱。</p> <lb ed="X" n="0152b18"/><lb ed="R015" n="0758b14"/><p xml:id="pX10p0152b1801">其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、普贤菩萨、普眼菩萨、金刚藏 <lb ed="X" n="0152b19"/><lb ed="R015" n="0758b15"/>菩萨、弥勒菩萨、淸净慧菩萨、威德自在菩萨、辨音菩 <lb ed="X" n="0152b20"/><lb ed="R015" n="0758b16"/>萨、净诸业障菩萨、<name role="" type="person">普觉菩萨</name>、圆觉菩萨、贤善首菩萨 <lb ed="X" n="0152b21"/><lb ed="R015" n="0758b17"/>等而为上首，与诸眷属皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法 <lb ed="X" n="0152b22"/><lb ed="R015" n="0758b18"/>会。</p> <lb ed="X" n="0152b23"/><lb ed="R015" n="0759a01"/><p xml:id="pX10p0152b2301">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨，在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足 <lb ed="X" n="0152b24"/><lb ed="R015" n="0759a02"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0152c" n="0152c"/> <lb ed="X" n="0152c01"/><lb ed="R015" n="0759a03"/>诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净因地法行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0117" cb:place="inline"><note place="inline">本起者，<persName>佛</persName>从凡夫时 <lb ed="X" n="0152c02"/><lb ed="R015" n="0759a04"/>最初所起之心。因地者，<persName>佛</persName>之初地。法行者，<persName>佛</persName>之妙行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0221" cb:place="inline">及说菩萨，于大乘中，发淸 <lb ed="X" n="0152c03"/><lb ed="R015" n="0759a05"/>净心，远離诸病。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0307" cb:place="inline"><note place="inline">诸病者，诸幻也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0313" cb:place="inline">能使未来末世众生求大乘 <lb ed="X" n="0152c04"/><lb ed="R015" n="0759a06"/>者，不堕邪见。作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0152c0401" n="0152c0401"/><anchor xml:id="beg0152c0401" n="0152c0401"/>已<anchor xml:id="end0152c0401"/>，五体投地。如是三请，终而复 <lb ed="X" n="0152c05"/><lb ed="R015" n="0759a07"/>始。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c0502" cb:place="inline"><note place="inline">五体者，头与四肢也。三请者，礼之至也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0152c06"/><lb ed="R015" n="0759a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c0601">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <lb ed="X" n="0152c07"/><lb ed="R015" n="0759a09"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0152c08"/><lb ed="R015" n="0759a10"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0152c09"/><lb ed="R015" n="0759a11"/>为汝说。时，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然 <lb ed="X" n="0152c10"/><lb ed="R015" n="0759a12"/>而听。</p> <lb ed="X" n="0152c11"/><lb ed="R015" n="0759a13"/><p xml:id="pX10p0152c1101">善男子！无上法王。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1108" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>之尊称也。<persName>佛</persName>悟最上乘法，为万法之主，更无在其上者故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1132" cb:place="inline">有 <lb ed="X" n="0152c12"/><lb ed="R015" n="0759a14"/>大陀罗尼门，名为圆觉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1210" cb:place="inline"><note place="inline">陀罗尼门者，藏经曰：总持门也。今圆觉为大陀罗尼门者， <lb ed="X" n="0152c13"/><lb ed="R015" n="0759a15"/>总摄八万四千陀罗尼门故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1313" cb:place="inline">流出一切，淸净真如。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1321" cb:place="inline"><note place="inline">真空妙性，如如不动者是也。裴 <lb ed="X" n="0152c14"/><lb ed="R015" n="0759a16"/>休亦曰：不妄不变，故曰真如。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1412" cb:place="inline">菩提</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1414" cb:place="inline"><note place="inline">此翻觉也。六祖曰：前念著境即烦恼，後念離境即菩提。非觉而 <lb ed="X" n="0152c15"/><lb ed="R015" n="0759a17"/>何？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1502" cb:place="inline">涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1504" cb:place="inline"><note place="inline">此翻寂灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1508" cb:place="inline">及波罗蜜。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1512" cb:place="inline"><note place="inline">此云到彼岸，亦云事究竟。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1522" cb:place="inline">教授菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1526" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>指教传 <lb ed="X" n="0152c16"/><lb ed="R015" n="0759a18"/>授诸菩萨故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1606" cb:place="inline">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1622" cb:place="inline"><note place="inline">皆依 <lb ed="X" n="0152c17"/><lb ed="R015" n="0759b01"/>者，皆因也。圆照者，圆明寂照。淸净者，一切无染。觉相者，无相之相。傅大士曰：有身非觉体，无相乃真形者是也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0152c18"/><lb ed="R015" n="0759b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1801">永断无明，方成<persName>佛</persName>道。</p> <lb ed="X" n="0152c19"/><lb ed="R015" n="0759b03"/><p xml:id="pX10p0152c1901">云何无明？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c1905" cb:place="inline"><note place="inline">众生妄想，迷失明悟真觉之性，故曰无明。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c1921" cb:place="inline">善男子！一切众生从 <lb ed="X" n="0152c20"/><lb ed="R015" n="0759b04"/>无始来，种种顚倒，犹如迷人，四方易处。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2016" cb:place="inline"><note place="inline">众生自无始劫来，以妄为 <lb ed="X" n="0152c21"/><lb ed="R015" n="0759b05"/>真，正如迷路之人，东西南北，不知定处。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2116" cb:place="inline">妄认四大为自身相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2124" cb:place="inline"><note place="inline">地水火风假合而成 <lb ed="X" n="0152c22"/><lb ed="R015" n="0759b06"/>幻体，众生顚倒认为自身实相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2213" cb:place="inline">六、尘缘影为自心相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2221" cb:place="inline"><note place="inline">色、声、香、味、触、法六种尘缘之影， <lb ed="X" n="0152c23"/><lb ed="R015" n="0759b07"/>众生顚倒认为自心实相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2311" cb:place="inline">譬如彼病目见空中华及第二月。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0152c2324" cb:place="inline"><note place="inline">妄认身相 <lb ed="X" n="0152c24"/><lb ed="R015" n="0759b08"/>心相，譬如翳者妄见空花，捏目者妄见两月。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0152c2418" cb:place="inline">善男子，空实无华，病者妄执。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153a" n="0153a"/> <lb ed="X" n="0153a01"/><lb ed="R015" n="0759b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0101"><note place="inline">诸幻本空，众生妄认为有。如空花本无，翳者妄执为有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0123" cb:place="inline">由妄执故，非唯惑此虚 <lb ed="X" n="0153a02"/><lb ed="R015" n="0759b10"/>空自性，亦复迷彼实华生处。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0212" cb:place="inline"><note place="inline">众生因妄执之故，不唯迷惑自<anchor xml:id="nkr_note_add_0153a0201" n="0153a0201"/><anchor xml:id="beg0153a0201" n="0153a0201"/>己<anchor xml:id="end0153a0201"/>虚空之性，亦 <lb ed="X" n="0153a03"/><lb ed="R015" n="0759b11"/>且不知彼之翳目，实是空花生处也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0315" cb:place="inline">由此妄有轮转生死，故名无明。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0327" cb:place="inline"><note place="inline">因此 <lb ed="X" n="0153a04"/><lb ed="R015" n="0759b12"/>种种顚倒，遂妄有轮转生死也。本无轮转生死，故曰妄有。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a05"/><lb ed="R015" n="0759b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0501">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0512" cb:place="inline"><note place="inline">无明因妄而起，非实有体相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0524" cb:place="inline">如梦中 <lb ed="X" n="0153a06"/><lb ed="R015" n="0759b14"/>人，梦时非无，及至于醒，了无所得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0614" cb:place="inline"><note place="inline">此论众生迷时，深以无明为实，觉悟 <lb ed="X" n="0153a07"/><lb ed="R015" n="0759b15"/>之後，方知无明是幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0709" cb:place="inline">如众空花灭于虚空，不可说言有定灭处。 <lb ed="X" n="0153a08"/><lb ed="R015" n="0759b16"/>何以故？无生处故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a0808" cb:place="inline"><note place="inline">无明之灭，如空花之灭，不可指说灭处者，盖无明本无生处故也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a09"/><lb ed="R015" n="0759b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a0901">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a10"/><lb ed="R015" n="0759b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1001"><note place="inline">众生妄见幻身有生灭相，故<persName>佛</persName>说名轮转生死。说名者，非实有也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a11"/><lb ed="R015" n="0760a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1101">善男子，<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1120" cb:place="inline"><note place="inline">初修 <lb ed="X" n="0153a12"/><lb ed="R015" n="0760a02"/>圆觉者，知生灭相，如彼空花，生灭顿空，即无轮转。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1220" cb:place="inline">亦无身心，受彼生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1228" cb:place="inline"><note place="inline">既无轮转， <lb ed="X" n="0153a13"/><lb ed="R015" n="0760a03"/>身心亦空。身心既空，生死安寄。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1313" cb:place="inline">非作故无，本性无故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1321" cb:place="inline"><note place="inline">非作为然後无，性本淸净无故。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a14"/><lb ed="R015" n="0760a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1401">彼知觉者，犹如虚空。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1409" cb:place="inline"><note place="inline">觉上起知，所觉亦妄，如彼虚空，了非<persName>佛</persName>性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1425" cb:place="inline">知虚空者， <lb ed="X" n="0153a15"/><lb ed="R015" n="0760a05"/>即空花相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1505" cb:place="inline"><note place="inline">心执顽空，还归色相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1513" cb:place="inline">亦不可说无知觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1521" cb:place="inline"><note place="inline">不起断灭之念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1527" cb:place="inline">有 <lb ed="X" n="0153a16"/><lb ed="R015" n="0760a06"/>无俱遣，是则名为，净觉随顺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1612" cb:place="inline"><note place="inline">有知无知，一无所著，故曰有无俱遣。净觉随顺 <lb ed="X" n="0153a17"/><lb ed="R015" n="0760a07"/>者，觉性淸净，不立我相，故能随顺一切，无所迷执，如孔子之绝四是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1728" cb:place="inline">何以故？虚空性 <lb ed="X" n="0153a18"/><lb ed="R015" n="0760a08"/>故，常不动故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1806" cb:place="inline"><note place="inline">盖由性如虚空，常不动念之故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1818" cb:place="inline"><persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <lb ed="X" n="0153a19"/><lb ed="R015" n="0760a09"/>知见故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a1904" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>如来</persName>藏中，即净觉性中也。净觉性中，本无生灭相，本不立知见故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a1930" cb:place="inline">如法界性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a20"/><lb ed="R015" n="0760a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a2001"><note place="inline">圆觉性体，如法界之廣，故曰如法界性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a2017" cb:place="inline">究竟圆满遍十方故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153a2025" cb:place="inline"><note place="inline">众德具足，无有边际。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153a21"/><lb ed="R015" n="0760a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153a2101">是则名为因地法行。菩萨因此于大乘中发淸净心， <lb ed="X" n="0153a22"/><lb ed="R015" n="0760a12"/>末世众生依此修行不堕邪见。</p> <lb ed="X" n="0153a23"/><lb ed="R015" n="0760a13"/><p xml:id="pX10p0153a2301">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0153a24"/><lb ed="R015" n="0760a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0153a2401"><l>文殊汝当知，</l><l>一切诸<persName>如来</persName>，</l><l>从于本因地，</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153b" n="0153b"/> <lb ed="X" n="0153b01"/><lb ed="R015" n="0760a15"/><l>皆以智慧觉，</l><l>了达于无明。</l><l>知彼如空花，</l> <lb ed="X" n="0153b02"/><lb ed="R015" n="0760a16"/><l>即能免流转。</l><l>又如梦中人，</l><l>醒时不可得。</l> <lb ed="X" n="0153b03"/><lb ed="R015" n="0760a17"/><l>觉者如虚空，</l><l>平等不动转，</l><l>觉遍十方界。</l> <lb ed="X" n="0153b04"/><lb ed="R015" n="0760a18"/><l>即得成<persName>佛</persName>道。</l><l>众幻灭无处，</l><l>成道亦无得，</l> <lb ed="X" n="0153b05"/><lb ed="R015" n="0760b01"/><l>本性圆满故，</l><l>菩萨于此中，</l><l>能发菩提心。</l> <lb ed="X" n="0153b06"/><lb ed="R015" n="0760b02"/><l>末世诸众生，</l><l>修此免邪见。</l></lg> <lb ed="X" n="0153b07"/><lb ed="R015" n="0760b03"/><p xml:id="pX10p0153b0701">于是，普贤菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0153b08"/><lb ed="R015" n="0760b04"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩 <lb ed="X" n="0153b09"/><lb ed="R015" n="0760b05"/>萨众，及为末世一切众生修大乘者，闻此圆觉淸净 <lb ed="X" n="0153b10"/><lb ed="R015" n="0760b06"/>境界。云何修<anchor xml:id="nkr_note_orig_0153001" n="0153001"/>行？<persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者，身心亦幻， <lb ed="X" n="0153b11"/><lb ed="R015" n="0760b07"/>云何以幻还修于幻？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1109" cb:place="inline"><note place="inline">既知一切如幻，则身心亦是幻也。何故复以幻身幻心，修彼幻 <lb ed="X" n="0153b12"/><lb ed="R015" n="0760b08"/>法。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1202" cb:place="inline">若诸幻性一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复 <lb ed="X" n="0153b13"/><lb ed="R015" n="0760b09"/>说修行如幻？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1306" cb:place="inline"><note place="inline">若灭诸幻性，则冥然无心，亦无修行之人矣。其性既不可灭，则修行非幻也，何故复 <lb ed="X" n="0153b14"/><lb ed="R015" n="0760b10"/>谓修行如幻？此菩萨设问之意。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1413" cb:place="inline">若诸众生本不修行，于生死中常居 <lb ed="X" n="0153b15"/><lb ed="R015" n="0760b11"/>幻化，曾不了知如幻境界，令妄想心云何解脱？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b1519" cb:place="inline"><note place="inline">若谓本来 <lb ed="X" n="0153b16"/><lb ed="R015" n="0760b12"/>不须修习，则常在幻中不明幻境，令彼妄心何由解脱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153b1622" cb:place="inline">愿为末世一切众生，作 <lb ed="X" n="0153b17"/><lb ed="R015" n="0760b13"/>何方便渐次修习，令诸众生永離诸幻？作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0153b1701" n="0153b1701"/><anchor xml:id="beg0153b1701" n="0153b1701"/>已<anchor xml:id="end0153b1701"/>五 <lb ed="X" n="0153b18"/><lb ed="R015" n="0760b14"/>体投地，如是三请终而复始。</p> <lb ed="X" n="0153b19"/><lb ed="R015" n="0760b15"/><p xml:id="pX10p0153b1901">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0153b20"/><lb ed="R015" n="0760b16"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便 <lb ed="X" n="0153b21"/><lb ed="R015" n="0760b17"/>渐次令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。时，普 <lb ed="X" n="0153b22"/><lb ed="R015" n="0760b18"/>贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p> <lb ed="X" n="0153b23"/><lb ed="R015" n="0761a01"/><p xml:id="pX10p0153b2301">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，犹 <lb ed="X" n="0153b24"/><lb ed="R015" n="0761a02"/>如空花从空而有，幻华虽灭，空性不壞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153b2416" cb:place="inline"><note place="inline">妙心未明，诸幻竞起，譬如 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0153c" n="0153c"/> <lb ed="X" n="0153c01"/><lb ed="R015" n="0761a03"/>空花，从空而有。及至幻灭，妙心独存，譬如灭华，空性无损。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0123" cb:place="inline">众生幻心，还依幻灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0131" cb:place="inline"><note place="inline">彼幻 <lb ed="X" n="0153c02"/><lb ed="R015" n="0761a04"/>心者，因幻而起，复因幻智，方得除灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0215" cb:place="inline">诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0223" cb:place="inline"><note place="inline">诸幻悉灭，圆觉本性元不 <lb ed="X" n="0153c03"/><lb ed="R015" n="0761a05"/>曾动。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0303" cb:place="inline">依幻说觉，亦名为幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0311" cb:place="inline"><note place="inline">離幻说觉，尙在幻中，依幻而言，故宜为幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0327" cb:place="inline">若说有 <lb ed="X" n="0153c04"/><lb ed="R015" n="0761a06"/>觉犹未離幻，说无觉者亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0414" cb:place="inline"><note place="inline">本来觉性，不属有无。若说有无，皆未 <lb ed="X" n="0153c05"/><lb ed="R015" n="0761a07"/>離幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0503" cb:place="inline">是故幻灭名为不动。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0511" cb:place="inline"><note place="inline">幻灭之後，觉性如如。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0153c06"/><lb ed="R015" n="0761a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0601">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0153c07"/><lb ed="R015" n="0761a09"/>虚妄境界，由坚执持远離心故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0713" cb:place="inline"><note place="inline">远離一切幻境者，本由坚固执持，永无一 <lb ed="X" n="0153c08"/><lb ed="R015" n="0761a10"/>切幻心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0804" cb:place="inline">心如幻者，亦复远離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0812" cb:place="inline"><note place="inline">我之灵心如幻化者，亦当远離，不可执著。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0828" cb:place="inline">远離 <lb ed="X" n="0153c09"/><lb ed="R015" n="0761a11"/>为幻，亦复远離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c0907" cb:place="inline"><note place="inline">远離诸幻之心，亦是一幻，亦当远離。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c0921" cb:place="inline">離远離幻，亦复远 <lb ed="X" n="0153c10"/><lb ed="R015" n="0761a12"/>離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1002" cb:place="inline"><note place="inline">欲遣远離之心，亦是一幻，亦当远離。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1016" cb:place="inline">得无所離，即除诸幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1024" cb:place="inline"><note place="inline">尽離一切幻心，则幻 <lb ed="X" n="0153c11"/><lb ed="R015" n="0761a13"/>无所容矣。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1105" cb:place="inline">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。以幻 <lb ed="X" n="0153c12"/><lb ed="R015" n="0761a14"/>修幻，亦复如是，诸幻虽尽，不入断灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1215" cb:place="inline"><note place="inline">以木钻火，木为火焚，木火俱尽， <lb ed="X" n="0153c13"/><lb ed="R015" n="0761a15"/>独有地存。如以幻心，复修幻法，诸幻尽灭，觉性常在。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1321" cb:place="inline">善男子！知幻即離，不作方 <lb ed="X" n="0153c14"/><lb ed="R015" n="0761a16"/>便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1402" cb:place="inline"><note place="inline">心知是幻，即当远離，何假方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1414" cb:place="inline">離幻即觉，亦无渐次。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0153c1422" cb:place="inline"><note place="inline">尽離诸幻，即是真觉。顿悟 <lb ed="X" n="0153c15"/><lb ed="R015" n="0761a17"/>本心，更无渐次。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0153c1507" cb:place="inline">一切菩萨及末世众生依此修行，如是乃能 <lb ed="X" n="0153c16"/><lb ed="R015" n="0761a18"/>永離诸幻。</p> <lb ed="X" n="0153c17"/><lb ed="R015" n="0761b01"/><p xml:id="pX10p0153c1701">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0153c18"/><lb ed="R015" n="0761b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0153c1801"><l>普贤汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>无始幻无明，</l> <lb ed="X" n="0153c19"/><lb ed="R015" n="0761b03"/><l>皆从诸<persName>如来</persName>，</l><l>圆觉心建立，</l><l>犹如虚空花。</l> <lb ed="X" n="0153c20"/><lb ed="R015" n="0761b04"/><l>依空而有相，</l><l>空花若复灭，</l><l>虚空本不动。</l> <lb ed="X" n="0153c21"/><lb ed="R015" n="0761b05"/><l>幻从诸觉生，</l><l>幻灭觉圆满，</l><l>觉心不动故。</l> <lb ed="X" n="0153c22"/><lb ed="R015" n="0761b06"/><l>若彼诸菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>常应远離幻，</l> <lb ed="X" n="0153c23"/><lb ed="R015" n="0761b07"/><l>诸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木尽火还灭。</l> <lb ed="X" n="0153c24"/><lb ed="R015" n="0761b08"/><l>觉则无渐次，</l><l>方便亦如是。</l></lg> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154a" n="0154a"/> <lb ed="X" n="0154a01"/><lb ed="R015" n="0761b09"/><p xml:id="pX10p0154a0101">于是普眼菩萨在大众中，即从座起顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0154a02"/><lb ed="R015" n="0761b10"/>三迊长跪叉手，而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩 <lb ed="X" n="0154a03"/><lb ed="R015" n="0761b11"/>萨众，及为末世一切众生，演说菩萨修行渐次。云何 <lb ed="X" n="0154a04"/><lb ed="R015" n="0761b12"/>思惟？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0403" cb:place="inline"><note place="inline">如何思惟方为正念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0411" cb:place="inline">云何住持？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0415" cb:place="inline"><note place="inline">如何住持方得无失。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0423" cb:place="inline">众生未悟，作何 <lb ed="X" n="0154a05"/><lb ed="R015" n="0761b13"/>方便普令开悟？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0507" cb:place="inline"><note place="inline">亦同法花，欲令众生开示悟入，修何方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0523" cb:place="inline"><persName>世尊</persName>！若彼众生 <lb ed="X" n="0154a06"/><lb ed="R015" n="0761b14"/>无正方便及正思惟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0609" cb:place="inline"><note place="inline">般若经以不堕无为为正方便，以断妄想为正思惟。今曰无正 <lb ed="X" n="0154a07"/><lb ed="R015" n="0761b15"/>方便者，是堕于无为也。无正思惟者，是不断妄想也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0721" cb:place="inline">闻<persName>佛</persName><persName>如来</persName>说此三昧，心生 <lb ed="X" n="0154a08"/><lb ed="R015" n="0761b16"/>迷闷，即于圆觉不能悟入。愿兴慈悲，为我等辈及末 <lb ed="X" n="0154a09"/><lb ed="R015" n="0761b17"/>世众生假说方便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a0908" cb:place="inline"><note place="inline">前章说知幻即離，不作方便，众生未悟，故普眼请<persName>佛</persName>假说方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a0932" cb:place="inline">作 <lb ed="X" n="0154a10"/><lb ed="R015" n="0761b18"/>是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0154a1001" n="0154a1001"/><anchor xml:id="beg0154a1001" n="0154a1001"/>已<anchor xml:id="end0154a1001"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p> <lb ed="X" n="0154a11"/><lb ed="R015" n="0762a01"/><p xml:id="pX10p0154a1101">尔时，<persName>世尊</persName>告普眼菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0154a12"/><lb ed="R015" n="0762a02"/>能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>修行渐次思惟 <lb ed="X" n="0154a13"/><lb ed="R015" n="0762a03"/>住持，乃至假说种种方便。汝今谛听，当为汝说。时，普 <lb ed="X" n="0154a14"/><lb ed="R015" n="0762a04"/>眼菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p> <lb ed="X" n="0154a15"/><lb ed="R015" n="0762a05"/><p xml:id="pX10p0154a1501">善男子！彼新学菩萨及末世众生，欲求<persName>如来</persName>净圆觉 <lb ed="X" n="0154a16"/><lb ed="R015" n="0762a06"/>心，应当正念远離诸幻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1610" cb:place="inline"><note place="inline">正念者，无念也。无一切念，诸幻自远。修圆觉者，应当如是。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154a17"/><lb ed="R015" n="0762a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1701">先依<persName>如来</persName>奢摩他行。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1709" cb:place="inline"><note place="inline">此翻为止，即定也。圆觉疏曰：奢摩他行者至静为行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1729" cb:place="inline">坚持 <lb ed="X" n="0154a18"/><lb ed="R015" n="0762a08"/>禁戒。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1803" cb:place="inline"><note place="inline">一切禁戒，皆当坚持，因戒入定故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1817" cb:place="inline">安处徒众。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1821" cb:place="inline"><note place="inline">我之徒众，皆令安处，我心无恼，可以 <lb ed="X" n="0154a19"/><lb ed="R015" n="0762a09"/>办道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a1903" cb:place="inline">宴坐静室，恒作是念：我今此身，四大和合。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a1919" cb:place="inline"><note place="inline">安坐静室，于一 <lb ed="X" n="0154a20"/><lb ed="R015" n="0762a10"/>切时中，常自念云：我今幻身，乃地水火风和合而有尔。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a2022" cb:place="inline">所谓发毛爪齿、皮肉筋 <lb ed="X" n="0154a21"/><lb ed="R015" n="0762a11"/>骨、髓脑垢色，皆归于地；唾涕脓血、津液涎沫、痰泪精 <lb ed="X" n="0154a22"/><lb ed="R015" n="0762a12"/>气、大小便利，皆归于水；暖气归火；动转归风。四大各 <lb ed="X" n="0154a23"/><lb ed="R015" n="0762a13"/>離，今者妄身，当在何处？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a2310" cb:place="inline"><note place="inline">自念四大各归其源，今之幻身当在何处？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154a2326" cb:place="inline">即知此 <lb ed="X" n="0154a24"/><lb ed="R015" n="0762a14"/>身毕竟无体，和合为相，实同幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154a2414" cb:place="inline"><note place="inline">四大散灭之後，方知幻体本空，假合 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154b" n="0154b"/> <lb ed="X" n="0154b01"/><lb ed="R015" n="0762a15"/>成形，实同幻化。列子言堰师所造之倡，善于歌舞，及其剖之，则革木所为尔，正此谓也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b02"/><lb ed="R015" n="0762a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0201">四缘假合，妄有六根。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0209" cb:place="inline"><note place="inline">四缘者，四大也。四大假合之後，遂有眼、耳、鼻、舌、身、意六根也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b03"/><lb ed="R015" n="0762a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0301">六根四大，中外合成。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0309" cb:place="inline"><note place="inline">中有四大，外有六根，中外假合，成此幻身。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0325" cb:place="inline">妄有缘气， <lb ed="X" n="0154b04"/><lb ed="R015" n="0762a18"/>于中积聚。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0405" cb:place="inline"><note place="inline">缘气者，虚妄色心，从缘而现者也。于中积聚者，于幻身之中，聚而不散也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0433" cb:place="inline">似有 <lb ed="X" n="0154b05"/><lb ed="R015" n="0762b01"/>缘相，假名为心。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0507" cb:place="inline"><note place="inline">缘气积于中，缘相形于外，似有者非实有此相，假名者非真有此心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0533" cb:place="inline">善 <lb ed="X" n="0154b06"/><lb ed="R015" n="0762b02"/>男子，此虚妄心，若无六尘则不能有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0615" cb:place="inline"><note place="inline">一切妄心，若无色声香昧触法 <lb ed="X" n="0154b07"/><lb ed="R015" n="0762b03"/>六种幻尘诱之于外，则此心从何而起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0716" cb:place="inline">四大分解，无尘可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0724" cb:place="inline"><note place="inline">四大壞时所染诸尘， <lb ed="X" n="0154b08"/><lb ed="R015" n="0762b04"/>幷无一尘可得而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b0809" cb:place="inline">于中缘尘各归散灭，毕竟无有缘心可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b09"/><lb ed="R015" n="0762b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b0901"><note place="inline">四缘六尘散灭之後，所谓缘心了不可见。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b10"/><lb ed="R015" n="0762b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1001">善男子！彼之众生幻身灭故，幻心亦灭；幻心灭故，幻 <lb ed="X" n="0154b11"/><lb ed="R015" n="0762b07"/>尘亦灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1104" cb:place="inline"><note place="inline">幻身既灭，则幻心无所依止，故散灭也。幻心既灭，则幻尘无染著者，故亦散灭也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1135" cb:place="inline">幻 <lb ed="X" n="0154b12"/><lb ed="R015" n="0762b08"/>尘灭故，幻灭亦灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1208" cb:place="inline"><note place="inline">幻尘既灭，诸幻悉空，幻灭之迹，亦复无有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1224" cb:place="inline">幻灭灭故，非 <lb ed="X" n="0154b13"/><lb ed="R015" n="0762b09"/>幻不灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1304" cb:place="inline"><note place="inline">诸幻尽灭，幻灭亦灭，觉性非幻，终不断灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1320" cb:place="inline">譬如磨镜，垢尽明现。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1328" cb:place="inline"><note place="inline">镜喩 <lb ed="X" n="0154b14"/><lb ed="R015" n="0762b10"/>本性，垢喩诸幻，垢尽明现，幻尽性明。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1415" cb:place="inline">善男子！当知身心皆为幻垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1426" cb:place="inline"><note place="inline">幻身幻心， <lb ed="X" n="0154b15"/><lb ed="R015" n="0762b11"/>障我觉性，譬如垢秽染汚净物。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1513" cb:place="inline">垢相永灭，十方淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1521" cb:place="inline"><note place="inline">身心垢相，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b1501" n="0154b1501"/><anchor xml:id="beg0154b1501" n="0154b1501"/>已<anchor xml:id="end0154b1501"/>永灭，于十方界， <lb ed="X" n="0154b16"/><lb ed="R015" n="0762b12"/>淸净无染。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b17"/><lb ed="R015" n="0762b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1701">善男子！譬如淸净摩尼宝珠，映于五色，随方各现。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1720" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉 <lb ed="X" n="0154b18"/><lb ed="R015" n="0762b14"/>钞曰：梵语摩尼珠者，如意珠也。珠体明净，映彼五方之色。如圆觉心，湛然淸净，应现十方也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b1836" cb:place="inline">诸愚痴 <lb ed="X" n="0154b19"/><lb ed="R015" n="0762b15"/>者，见彼摩尼，实有五色。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b1910" cb:place="inline"><note place="inline">愚人不知珠体明净，映现五色，乃谓珠中实有五色，正如 <lb ed="X" n="0154b20"/><lb ed="R015" n="0762b16"/>众生谓<persName>佛</persName>实有色相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2010" cb:place="inline">善男子！圆觉净性现于身心，随类各应。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154b21"/><lb ed="R015" n="0762b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2101"><note place="inline">圆觉净性，化现身心，随众生类，各各应现，如观音之三十二应是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2127" cb:place="inline">彼愚痴者说净圆 <lb ed="X" n="0154b22"/><lb ed="R015" n="0762b18"/>觉实有如是，身心自相亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2214" cb:place="inline"><note place="inline">愚人见<persName>佛</persName>现诸身心，乃谓净圆觉中 <lb ed="X" n="0154b23"/><lb ed="R015" n="0763a01"/>实有如是色相，而自<anchor xml:id="nkr_note_add_0154b2301" n="0154b2301"/><anchor xml:id="beg0154b2301" n="0154b2301"/>己<anchor xml:id="end0154b2301"/>色相亦复如是，可谓真愚痴也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2322" cb:place="inline">由此不能远于幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2330" cb:place="inline"><note place="inline">众生 <lb ed="X" n="0154b24"/><lb ed="R015" n="0763a02"/>由此迷执之故，不能远離诸幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154b2413" cb:place="inline">是故我说身心幻垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154b2421" cb:place="inline"><note place="inline">因彼迷执身心，故<persName>佛</persName>说云幻垢。</note></p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0154c" n="0154c"/> <lb ed="X" n="0154c01"/><lb ed="R015" n="0763a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0101">对離幻垢，说名菩萨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0109" cb:place="inline"><note place="inline">对離幻垢者，以觉除幻，如对病与药之谓也。今对幻之觉，能離 <lb ed="X" n="0154c02"/><lb ed="R015" n="0763a04"/>幻垢，<persName>佛</persName>说是人名为菩萨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0211" cb:place="inline">垢尽。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0213" cb:place="inline"><note place="inline">身心幻垢，悉皆永灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0221" cb:place="inline">对：除。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0223" cb:place="inline"><note place="inline">对幻之觉亦复无有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0231" cb:place="inline">即：无对 <lb ed="X" n="0154c03"/><lb ed="R015" n="0763a05"/>垢。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0302" cb:place="inline"><note place="inline">无对幻者，亦无幻垢。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0310" cb:place="inline">及说名者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0314" cb:place="inline"><note place="inline">说名菩萨，亦是幻名。今对垢两空，岂有此菩萨相也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0334" cb:place="inline">善 <lb ed="X" n="0154c04"/><lb ed="R015" n="0763a06"/>男子！此菩萨及末世众生，证得诸幻灭影像故，尔时 <lb ed="X" n="0154c05"/><lb ed="R015" n="0763a07"/>便得无方淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0507" cb:place="inline"><note place="inline">诸幻影像皆灭，即得无方淸净。无方者，不拘方所也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0527" cb:place="inline">无边虚空， <lb ed="X" n="0154c06"/><lb ed="R015" n="0763a08"/>觉所显发。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0605" cb:place="inline"><note place="inline">既得无方淸净，则无边际之虚空，因觉而显矣。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c07"/><lb ed="R015" n="0763a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0701">觉圆明故，显心淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0709" cb:place="inline"><note place="inline">所证之觉，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c0701" n="0154c0701"/><anchor xml:id="beg0154c0701" n="0154c0701"/>已<anchor xml:id="end0154c0701"/>圆明，方显自心本来淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0725" cb:place="inline">心淸净故 <lb ed="X" n="0154c08"/><lb ed="R015" n="0763a10"/>见尘淸净，见淸净故眼根淸净，根淸净故眼识淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c09"/><lb ed="R015" n="0763a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c0901"><note place="inline">欲有所见，皆是尘念，故曰见尘。眼为见之本源，故曰眼根。眼能分别诸色，故曰眼识。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c0933" cb:place="inline">识淸净故 <lb ed="X" n="0154c10"/><lb ed="R015" n="0763a12"/>闻尘淸净，闻淸净故耳根淸净，根淸净故耳识淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c11"/><lb ed="R015" n="0763a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1101"><note place="inline">欲有所闻，皆是尘念，故曰闻尘。耳为闻之本源，故曰耳根。耳能分别诸声，故曰耳识。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1133" cb:place="inline">识淸净故， <lb ed="X" n="0154c12"/><lb ed="R015" n="0763a14"/>觉尘淸净。如是乃至鼻、舌、身、意亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1217" cb:place="inline"><note place="inline">心有所觉，亦是尘念， <lb ed="X" n="0154c13"/><lb ed="R015" n="0763a15"/>故曰觉尘。鼻舌身意，各有尘根识，皆因自心淸净之故，悉得淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1326" cb:place="inline">善男子！根淸净故 <lb ed="X" n="0154c14"/><lb ed="R015" n="0763a16"/>色尘淸净，色淸净故声尘淸净，香、味、触、法亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c15"/><lb ed="R015" n="0763a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1501"><note place="inline">六根既<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1501" n="0154c1501"/><anchor xml:id="beg0154c1501" n="0154c1501"/>已<anchor xml:id="end0154c1501"/>淸净，则色、声、香、味、触、法六种幻尘，亦皆淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1522" cb:place="inline">善男子！六尘淸净故地 <lb ed="X" n="0154c16"/><lb ed="R015" n="0763a18"/>大淸净，地淸净故水大淸净，火大、风大亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1620" cb:place="inline"><note place="inline">六尘 <lb ed="X" n="0154c17"/><lb ed="R015" n="0763b01"/>既<anchor xml:id="nkr_note_add_0154c1701" n="0154c1701"/><anchor xml:id="beg0154c1701" n="0154c1701"/>已<anchor xml:id="end0154c1701"/>淸净，则地水火风四大妄缘，亦皆淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1718" cb:place="inline">善男子！四大淸净故，十二处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c18"/><lb ed="R015" n="0763b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1801"><note place="inline">六根、六尘合为十二处。六根者，眼、耳、鼻、舌、身、意。六尘者，色、声、香、味、触、法。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1828" cb:place="inline">十八界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1831" cb:place="inline"><note place="inline">般若经云：六根、 <lb ed="X" n="0154c19"/><lb ed="R015" n="0763b03"/>六尘，幷六种分别之识是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c1912" cb:place="inline">二十五，有淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c1918" cb:place="inline"><note place="inline">莊椿录曰：欲界、色界、无色界中，有二十五 <lb ed="X" n="0154c20"/><lb ed="R015" n="0763b04"/>种之有。其名为四洲者，<name role="" type="person">东勝身洲</name>、<name role="" type="person">西牛货洲</name>、南赡部洲、<name role="" type="person">北俱卢洲</name>也。六欲天者，四王天、<name role="" type="person">忉利天</name>、<name role="" type="person">夜摩天</name>、<name role="" type="person">兜率天</name>、 <lb ed="X" n="0154c21"/><lb ed="R015" n="0763b05"/>化乐天、<name role="" type="person">他化自在天</name>也。四恶趣者，地狱、饿鬼、畜牲、阿修罗也。四禅天者，初禅天、二禅天、三禅天、四禅天也。四空 <lb ed="X" n="0154c22"/><lb ed="R015" n="0763b06"/>天者，空无边处天、识无边处天、无所有处天、非想非非想处天也。又有一梵王天、一无想天、一净居天，总为二 <lb ed="X" n="0154c23"/><lb ed="R015" n="0763b07"/>十五种之有。总名为有者，皆属有漏故也。今因自心淸净之故，悉得淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0154c2329" cb:place="inline">彼淸净故十力。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0154c24"/><lb ed="R015" n="0763b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0154c2401"><note place="inline">般若经曰：一是处非处如实力、二知三世报业力、三知诸禅解脱三昧力、四知诸根上下力、五知众生种种欲 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155a" n="0155a"/> <lb ed="X" n="0155a01"/><lb ed="R015" n="0763b09"/>力、六知世间种种姓力、七知一切道至力、八得宿命智力、九得天眼能观一切力、十得漏尽智力。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0138" cb:place="inline">四无 <lb ed="X" n="0155a02"/><lb ed="R015" n="0763b10"/>所畏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0203" cb:place="inline"><note place="inline">般若经曰：一一切智无畏，二漏尽无畏，三说障道无畏，四说苦尽道无畏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0231" cb:place="inline">四无碍智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155a03"/><lb ed="R015" n="0763b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0301"><note place="inline">一義无碍智、二法无碍智、三词无碍智、四乐说无碍智。宝积经说：義无碍者，谓成就第一義智。法无碍者，谓于 <lb ed="X" n="0155a04"/><lb ed="R015" n="0763b12"/>诸法如实了知。词无碍者，谓以善言种种分别。乐说无碍者，谓随機演说不作二相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0433" cb:place="inline"><persName>佛</persName>十八不 <lb ed="X" n="0155a05"/><lb ed="R015" n="0763b13"/>共法。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0503" cb:place="inline"><note place="inline">般若经曰：一无有误失、二无猝暴音、三无忘失念、四无不定心、五无种种想、六无不择捨、七志欲无 <lb ed="X" n="0155a06"/><lb ed="R015" n="0763b14"/>退、八精进无退、九忆念无退、十般若无退、十一解脱无退、十二智见无退、十三若智若见于过去世无著无碍、 <lb ed="X" n="0155a07"/><lb ed="R015" n="0763b15"/>十四若智若见于现在世无著无碍、十五若智若见于未来世无著无碍、十六一切身业智为前导随智而转、 <lb ed="X" n="0155a08"/><lb ed="R015" n="0763b16"/>十七一切语业智为前导随智而转、十八一切意业智为前导随智而转，此即<persName>佛</persName>十八不共法也。不共者，唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0155a09"/><lb ed="R015" n="0763b17"/>独得，不与二乘共也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a0909" cb:place="inline">三十七，助道品淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a0917" cb:place="inline"><note place="inline">般若经曰：四念处、四正勤、四神足、五根、五 <lb ed="X" n="0155a10"/><lb ed="R015" n="0763b18"/>力、七觉支、八圣道支，总为三十七品也。四念处者，观身不净、观受是苦、观心无常、观法无我。四正勤者，精进根、 <lb ed="X" n="0155a11"/><lb ed="R015" n="0764a01"/>精进觉、精进力、正精进。四神足者，定根、定觉、定力、正定。五根者，信根、念根、精进根、定根、慧根。五力者，信力、念力、 <lb ed="X" n="0155a12"/><lb ed="R015" n="0764a02"/>精进力、慧力、定力。七觉支者，念觉、择法觉、精进觉、喜觉、除觉、定觉、捨觉。八圣道支者，正语、正业、正命、正思惟、正 <lb ed="X" n="0155a13"/><lb ed="R015" n="0764a03"/>方便、正念、正定、正见。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1309" cb:place="inline">如是乃至八万四千陀罗尼门一切淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1325" cb:place="inline"><note place="inline">藏经 <lb ed="X" n="0155a14"/><lb ed="R015" n="0764a04"/>曰：陀罗尼门者，总持门也。盖众生有八万四千尘劳，故有八万四千法门。今自心淸净，迥脱尘劳，故此法门悉 <lb ed="X" n="0155a15"/><lb ed="R015" n="0764a05"/>皆淸净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1504" cb:place="inline">善男子，一切实相性淸净故一身淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1519" cb:place="inline"><note place="inline">前所说根尘四大及 <lb ed="X" n="0155a16"/><lb ed="R015" n="0764a06"/>三十七品等性，如实有相，故曰实相性。金刚经曰：是实相者，即是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相者是也。此等之性 <lb ed="X" n="0155a17"/><lb ed="R015" n="0764a07"/>淸净无染，故一真法身全体淸净也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1715" cb:place="inline">一身淸净，故多身淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1724" cb:place="inline"><note place="inline">一真法身既<anchor xml:id="nkr_note_add_0155a1701" n="0155a1701"/><anchor xml:id="beg0155a1701" n="0155a1701"/>已<anchor xml:id="end0155a1701"/>淸净， <lb ed="X" n="0155a18"/><lb ed="R015" n="0764a08"/>一切化身亦皆淸净。如法花经说，<persName>佛</persName>化身遍往河沙<persName>佛</persName>土，皆是<persName>佛</persName>身者，岂非一身淸净，则多身淸净也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a1840" cb:place="inline">多 <lb ed="X" n="0155a19"/><lb ed="R015" n="0764a09"/>身淸净故，如是乃至十方众生圆觉淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a1917" cb:place="inline"><note place="inline">多身淸净之故，遍观 <lb ed="X" n="0155a20"/><lb ed="R015" n="0764a10"/>十方众生之性，悉皆如此圆觉淸净。圆觉疏亦曰：此乃一人悟性，知一切众生本性淸净，非谓一人修道，多人 <lb ed="X" n="0155a21"/><lb ed="R015" n="0764a11"/>成<persName>佛</persName>。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a2103" cb:place="inline">善男子！一世界淸净故多世界淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a2117" cb:place="inline"><note place="inline">一世界中既<anchor xml:id="nkr_note_add_0155a2101" n="0155a2101"/><anchor xml:id="beg0155a2101" n="0155a2101"/>已<anchor xml:id="end0155a2101"/>淸净，众多 <lb ed="X" n="0155a22"/><lb ed="R015" n="0764a12"/>世界无不淸净。如维摩诘经说：<persName>佛</persName>土淸净，如自在天宫。及<persName>佛</persName>以足指按地，则三千大千世界悉皆严净者，岂非 <lb ed="X" n="0155a23"/><lb ed="R015" n="0764a13"/>一世界淸净，则多世界淸净也？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155a2313" cb:place="inline">多世界淸净故，如是乃至尽于虚空 <lb ed="X" n="0155a24"/><lb ed="R015" n="0764a14"/>圆裹，三世一切平等淸净不动。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155a2413" cb:place="inline"><note place="inline">多世界淸净之故，尽无量无边世界，悉皆 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155b" n="0155b"/> <lb ed="X" n="0155b01"/><lb ed="R015" n="0764a15"/>一等淸净不动也。圆裹三世者，谓上下横周，虚空世界尽在其中，非谓过见未来之三世也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b02"/><lb ed="R015" n="0764a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0201">善男子！虚空如是平等不动，当知觉性平等不动；四 <lb ed="X" n="0155b03"/><lb ed="R015" n="0764a17"/>大不动故，当知觉性平等不动；如是乃至八万四千 <lb ed="X" n="0155b04"/><lb ed="R015" n="0764a18"/>陀罗尼门平等不动，当知觉性平等不动。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b0417" cb:place="inline"><note place="inline">虚空四大及诸法门， <lb ed="X" n="0155b05"/><lb ed="R015" n="0764b01"/>泯然一等了无动相，当知觉性亦复如是。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b06"/><lb ed="R015" n="0764b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0601">善男子！觉性遍满、淸净、不动、圆无际故，当知六根遍 <lb ed="X" n="0155b07"/><lb ed="R015" n="0764b03"/>满法界；根遍满故，当知六尘遍满法界；尘遍满故，当 <lb ed="X" n="0155b08"/><lb ed="R015" n="0764b04"/>知四大遍满法界，如是乃至陀罗尼门遍满法界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b0820" cb:place="inline"><note place="inline">圆无 <lb ed="X" n="0155b09"/><lb ed="R015" n="0764b05"/>际者，觉性圆满，浩无边际也。此性遍满法界，则根尘四大等，亦莫不然。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b0928" cb:place="inline">善男子！由彼妙 <lb ed="X" n="0155b10"/><lb ed="R015" n="0764b06"/>觉性遍满故，根性、尘性无壞、无杂；根、尘无壞故，如是 <lb ed="X" n="0155b11"/><lb ed="R015" n="0764b07"/>乃至陀罗尼门无壞、无杂。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1111" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉妙性，遍满法界。则根尘诸法之性，皆如虚空，不 <lb ed="X" n="0155b12"/><lb ed="R015" n="0764b08"/>相染著。故无所变壞，亦无所混杂。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1214" cb:place="inline">如百千灯，光照一室，其光遍满，无 <lb ed="X" n="0155b13"/><lb ed="R015" n="0764b09"/>壞无杂。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1304" cb:place="inline"><note place="inline">灯光论根尘等性，一室论无边法界。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b14"/><lb ed="R015" n="0764b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1401">善男子！觉成就故，当知菩萨不与法缚、不求法脱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1420" cb:place="inline"><note place="inline">觉性 <lb ed="X" n="0155b15"/><lb ed="R015" n="0764b11"/>圆明名为成就，于一切法非缚非脱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1515" cb:place="inline">不厌生死，不爱涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1523" cb:place="inline"><note place="inline">觉既成就，则知生死涅槃 <lb ed="X" n="0155b16"/><lb ed="R015" n="0764b12"/>皆如空花，故无所厌，亦无所爱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1613" cb:place="inline">不敬持戒，不憎毁禁。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1621" cb:place="inline"><note place="inline">觉性圆明，照了诸境，正如眼光 <lb ed="X" n="0155b17"/><lb ed="R015" n="0764b13"/>晓了面前之境无所憎。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1710" cb:place="inline">不重久习，不轻初学。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1718" cb:place="inline"><note place="inline">觉既成就，则视诸学者平等无二，故 <lb ed="X" n="0155b18"/><lb ed="R015" n="0764b14"/>不以夙习而加重，不以新学而加忽。如孔子于陞堂之子路，则抑而教之；洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b1801" n="0155b1801"/><anchor xml:id="beg0155b1801" n="0155b1801"/>己<anchor xml:id="end0155b1801"/>之童子，则与而进之也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1840" cb:place="inline">何 <lb ed="X" n="0155b19"/><lb ed="R015" n="0764b15"/>以故？一切觉故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b1907" cb:place="inline"><note place="inline">八者皆无憎爱，盖由一切是觉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b1919" cb:place="inline">譬如眼光，晓了前境， <lb ed="X" n="0155b20"/><lb ed="R015" n="0764b16"/>其光圆满，得无憎爱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2009" cb:place="inline"><note place="inline">觉性圆明，照了诸境，正如眼光晓了面前之境。盖其光明圆满 <lb ed="X" n="0155b21"/><lb ed="R015" n="0764b17"/>具足，故得豁然尽见，无所憎爱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2113" cb:place="inline">何以故？光体无二，无憎爱故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2124" cb:place="inline"><note place="inline">眼光觉光，同一 <lb ed="X" n="0155b22"/><lb ed="R015" n="0764b18"/>空体，兼无憎爱，故可比喩。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0155b23"/><lb ed="R015" n="0765a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2301">善男子！此菩萨及末世众生，修习此心得成就者，于 <lb ed="X" n="0155b24"/><lb ed="R015" n="0765a02"/>此无修亦无成就。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155b2408" cb:place="inline"><note place="inline">修习圆觉，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0155b2401" n="0155b2401"/><anchor xml:id="beg0155b2401" n="0155b2401"/>已<anchor xml:id="end0155b2401"/>成就，方知本无所修，亦无所得也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155b2427" cb:place="inline">圆觉普 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0155c" n="0155c"/> <lb ed="X" n="0155c01"/><lb ed="R015" n="0765a03"/>照。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0102" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉光明遍照法界。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0110" cb:place="inline">寂灭无二。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0114" cb:place="inline"><note place="inline">寂则无念，灭则无相，淸净本源，湛然常一。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0130" cb:place="inline">于中百 <lb ed="X" n="0155c02"/><lb ed="R015" n="0765a04"/>千万亿阿僧祇。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0207" cb:place="inline"><note place="inline">藏经曰：阿者，无也。僧祇者，数也。合而言之，乃无数也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0227" cb:place="inline">不可说恒 <lb ed="X" n="0155c03"/><lb ed="R015" n="0765a05"/>河，沙诸<persName>佛</persName>世界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0307" cb:place="inline"><note place="inline">恒河沙者，恒河中所有沙也。金刚经曰：恒河尙多无数，何况其沙。盖喩圆 <lb ed="X" n="0155c04"/><lb ed="R015" n="0765a06"/>觉性中有如此无数<persName>佛</persName>土。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0411" cb:place="inline">犹如空花，乱起乱灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0419" cb:place="inline"><note place="inline">诸<persName>佛</persName>世界，本无住相，如空中华，随起 <lb ed="X" n="0155c05"/><lb ed="R015" n="0765a07"/>随灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0503" cb:place="inline">不即不離。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0507" cb:place="inline"><note place="inline">所现世界起灭无常者，初不即近圆觉，亦不远離圆觉，皆在大圆觉中，不可以 <lb ed="X" n="0155c06"/><lb ed="R015" n="0765a08"/>離即论也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0605" cb:place="inline">无缚无脱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0609" cb:place="inline"><note place="inline">本无所缚，于解何有？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0617" cb:place="inline">始知众生，本来成<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0625" cb:place="inline"><note place="inline">修证至此， <lb ed="X" n="0155c07"/><lb ed="R015" n="0765a09"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0155c0701" n="0155c0701"/><anchor xml:id="beg0155c0701" n="0155c0701"/>已<anchor xml:id="end0155c0701"/>成<persName>佛</persName>果，方知众生本来之性，见成是<persName>佛</persName>。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0717" cb:place="inline">生死涅槃，犹如昨梦。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0725" cb:place="inline"><note place="inline">既知本性，见成是<persName>佛</persName>， <lb ed="X" n="0155c08"/><lb ed="R015" n="0765a10"/>方知迷时之生死，悟後之涅槃，皆如梦中事尔。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c0819" cb:place="inline">善男子！如昨梦故，当知生死 <lb ed="X" n="0155c09"/><lb ed="R015" n="0765a11"/>及与涅槃无起、无灭，无来、无去。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c0913" cb:place="inline"><note place="inline">生死涅槃，既如昨梦，则起灭来去之相，亦 <lb ed="X" n="0155c10"/><lb ed="R015" n="0765a12"/>何有哉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1004" cb:place="inline">其所证者，无得无失，无取无捨。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1016" cb:place="inline"><note place="inline">所证圆觉，本是自性。既不可得 <lb ed="X" n="0155c11"/><lb ed="R015" n="0765a13"/>而得，亦不可得而失。既不可得而取，亦不可得而捨。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1121" cb:place="inline">其能证者，无作无止，无任 <lb ed="X" n="0155c12"/><lb ed="R015" n="0765a14"/>无灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1203" cb:place="inline"><note place="inline">能证圆觉者，无作用心，无止息心，无任彼自然心，无毕竟寂灭心。有此四心，即为四病。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1236" cb:place="inline">于 <lb ed="X" n="0155c13"/><lb ed="R015" n="0765a15"/>此证中，无能无所。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1308" cb:place="inline"><note place="inline">无能证之智，无所证之相。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1318" cb:place="inline">毕竟无证，亦无证者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0155c14"/><lb ed="R015" n="0765a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1401"><note place="inline">本无可证之法，亦无证之之人。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1413" cb:place="inline">一切法性，平等不壞。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0155c1421" cb:place="inline"><note place="inline">修证圆觉，至于人法两忘，则一 <lb ed="X" n="0155c15"/><lb ed="R015" n="0765a17"/>切根尘诸法之性，亦皆平等无二，永不变壞矣。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0155c1519" cb:place="inline">善男子！彼诸菩萨如是修行、 <lb ed="X" n="0155c16"/><lb ed="R015" n="0765a18"/>如是渐次、如是思惟、如是住持、如是方便、如是开悟， <lb ed="X" n="0155c17"/><lb ed="R015" n="0765b01"/>求如是法亦不迷闷。</p> <lb ed="X" n="0155c18"/><lb ed="R015" n="0765b02"/><p xml:id="pX10p0155c1801">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0155c19"/><lb ed="R015" n="0765b03"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0155c1901"><l>普眼汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>身心皆如幻，</l> <lb ed="X" n="0155c20"/><lb ed="R015" n="0765b04"/><l>身相属四大。</l><l>心性归六尘。</l><l>四大体各離。</l> <lb ed="X" n="0155c21"/><lb ed="R015" n="0765b05"/><l>谁为和合者？</l><l>如是渐修行，</l><l>一切悉淸净。</l> <lb ed="X" n="0155c22"/><lb ed="R015" n="0765b06"/><l>不动遍法界，</l><l>无作止任灭，</l><l>亦无能证者。</l> <lb ed="X" n="0155c23"/><lb ed="R015" n="0765b07"/><l>一切<persName>佛</persName>世界，</l><l>犹如虚空花，</l><l>三世悉平等，</l> <lb ed="X" n="0155c24"/><lb ed="R015" n="0765b08"/><l>毕竟无来去。</l><l>初发心菩萨，</l><l>及末世众生，</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156a" n="0156a"/> <lb ed="X" n="0156a01"/><lb ed="R015" n="0765b09"/><l>欲求入<persName>佛</persName>道，</l><l>应如是修习。</l></lg> <lb ed="X" n="0156a02"/><lb ed="R015" n="0765b10"/><p xml:id="pX10p0156a0201">于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>在大众中，即从座起顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0156a03"/><lb ed="R015" n="0765b11"/>绕三迊长跪叉手，而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！善为一切诸 <lb ed="X" n="0156a04"/><lb ed="R015" n="0765b12"/>菩萨众，宣扬<persName>如来</persName>圆觉淸净大陀罗尼，因地法行渐 <lb ed="X" n="0156a05"/><lb ed="R015" n="0765b13"/>次方便，与诸众生开发曚昧。在会法众承<persName>佛</persName>慈诲，幻 <lb ed="X" n="0156a06"/><lb ed="R015" n="0765b14"/>翳朗然慧目淸净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0608" cb:place="inline"><note place="inline">此菩萨赞<persName>佛</persName>于前三章，善说因地法行渐次方便。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0627" cb:place="inline"><persName>世尊</persName>！若 <lb ed="X" n="0156a07"/><lb ed="R015" n="0765b15"/>诸众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有一切无明？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0716" cb:place="inline"><note place="inline">此设第一问也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0722" cb:place="inline">若诸 <lb ed="X" n="0156a08"/><lb ed="R015" n="0765b16"/>无明众生本有，何因缘故，<persName>如来</persName>复说本来成<persName>佛</persName>？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a0819" cb:place="inline"><note place="inline">此设第二 <lb ed="X" n="0156a09"/><lb ed="R015" n="0765b17"/>问也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a0903" cb:place="inline">十方异生本成<persName>佛</persName>道後起无明，一切<persName>如来</persName>何时复 <lb ed="X" n="0156a10"/><lb ed="R015" n="0765b18"/>生一切烦恼？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1006" cb:place="inline"><note place="inline">此设第三问也。十方异生者，十方世界异类众生也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1026" cb:place="inline">唯愿不捨无 <lb ed="X" n="0156a11"/><lb ed="R015" n="0766a01"/>遮大慈，为诸菩萨开秘密藏。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1112" cb:place="inline"><note place="inline">开秘密藏者，开说秘密<persName>佛</persName>语也。其妙義廣大无 <lb ed="X" n="0156a12"/><lb ed="R015" n="0766a02"/>尽，故名曰藏。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1206" cb:place="inline">及为末世一切众生，得闻如是修多罗教了 <lb ed="X" n="0156a13"/><lb ed="R015" n="0766a03"/>義法门。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1304" cb:place="inline"><note place="inline">正谓圆觉了義一经。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1312" cb:place="inline">永断疑悔。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a1316" cb:place="inline"><note place="inline">永无疑惑退悔之心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a1324" cb:place="inline">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0156a1301" n="0156a1301"/><anchor xml:id="beg0156a1301" n="0156a1301"/>已<anchor xml:id="end0156a1301"/>，五 <lb ed="X" n="0156a14"/><lb ed="R015" n="0766a04"/>体投地，如是三请，终而复始。</p> <lb ed="X" n="0156a15"/><lb ed="R015" n="0766a05"/><p xml:id="pX10p0156a1501">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0156a16"/><lb ed="R015" n="0766a06"/>乃能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>甚深秘密究 <lb ed="X" n="0156a17"/><lb ed="R015" n="0766a07"/>竟方便，是诸菩萨最上教诲了義大乘，能使十方修 <lb ed="X" n="0156a18"/><lb ed="R015" n="0766a08"/>学菩萨及诸末世一切众生，得决定信永断疑悔。汝 <lb ed="X" n="0156a19"/><lb ed="R015" n="0766a09"/>今谛听，当为汝说。时，<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>奉教欢喜，及诸大 <lb ed="X" n="0156a20"/><lb ed="R015" n="0766a10"/>众默然而听。</p> <lb ed="X" n="0156a21"/><lb ed="R015" n="0766a11"/><p xml:id="pX10p0156a2101">善男子！一切世界始终、生灭、前後、有无、聚散、起止。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a2120" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉 <lb ed="X" n="0156a22"/><lb ed="R015" n="0766a12"/>大疏曰：创变为始，极证为终。新新而起曰生，念念落谢曰灭。过去名前，未来名後。现在住劫名有，空劫名无。成 <lb ed="X" n="0156a23"/><lb ed="R015" n="0766a13"/>劫名聚，壞劫名散。现行为起，调伏为止。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a2316" cb:place="inline">念念相续，循环往复，种种取捨， <lb ed="X" n="0156a24"/><lb ed="R015" n="0766a14"/>皆是轮迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156a2405" cb:place="inline"><note place="inline">不断始终生灭等念，虽能取真捨妄，取净捨尘，亦皆是轮迴之见。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156a2430" cb:place="inline">未出轮 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156b" n="0156b"/> <lb ed="X" n="0156b01"/><lb ed="R015" n="0766a15"/>迴而辨圆觉，彼圆觉性即同流转，若免轮迴无有是 <lb ed="X" n="0156b02"/><lb ed="R015" n="0766a16"/>处。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0202" cb:place="inline"><note place="inline">在轮迴中辨别圆觉，其圆觉性亦属轮迴。若更起念欲免轮迴，则妄上增妄，了无是处。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0235" cb:place="inline">譬如 <lb ed="X" n="0156b03"/><lb ed="R015" n="0766a17"/>动目，能摇湛水。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0307" cb:place="inline"><note place="inline">妄念不停，迷惑本性，如动目之能摇湛水也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0324" cb:place="inline">又如定眼，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0156001" n="0156001"/>犹 <lb ed="X" n="0156b04"/><lb ed="R015" n="0766a18"/>迴转火。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0404" cb:place="inline"><note place="inline">性为妄念所惑，如定目之见火轮，安得不随而转也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0424" cb:place="inline">雲驶月运，舟行岸 <lb ed="X" n="0156b05"/><lb ed="R015" n="0766b01"/>移，亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0506" cb:place="inline"><note place="inline">雲舟论妄念，月岸论本性，妄念未息，本性似乎不定。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0526" cb:place="inline">善男子，诸旋 <lb ed="X" n="0156b06"/><lb ed="R015" n="0766b02"/>未息，彼物先住，尙不可得。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0611" cb:place="inline"><note place="inline">诸旋者，眼目雲舟也。彼物者，水火月岸也。谓眼目雲 <lb ed="X" n="0156b07"/><lb ed="R015" n="0766b03"/>舟，其动未息，则水火月岸，安能先住。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b0715" cb:place="inline">何况轮转生死垢心曾未淸净，观 <lb ed="X" n="0156b08"/><lb ed="R015" n="0766b04"/><persName>佛</persName>圆觉而不旋复？是故汝等便生三惑。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b0816" cb:place="inline"><note place="inline">未能净染汚之心，复圆觉 <lb ed="X" n="0156b09"/><lb ed="R015" n="0766b05"/>之性，前之三惑，安得不生。三惑者，金刚藏之三问是也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b10"/><lb ed="R015" n="0766b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1001">善男子，譬如幻翳妄见空花，幻翳若除，不可说言：此 <lb ed="X" n="0156b11"/><lb ed="R015" n="0766b07"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b1101" n="0156b1101"/><anchor xml:id="beg0156b1101" n="0156b1101"/>已<anchor xml:id="end0156b1101"/>灭，何时更起一切诸翳？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1112" cb:place="inline"><note place="inline">幻翳既灭，不可说言何时更起者，正答金刚藏 <lb ed="X" n="0156b12"/><lb ed="R015" n="0766b08"/>所问<persName>如来</persName>何时复生烦恼之说。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1213" cb:place="inline">何以故？翳、华二法非相待故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1224" cb:place="inline"><note place="inline">翳非待华而有， <lb ed="X" n="0156b13"/><lb ed="R015" n="0766b09"/>华非待翳而生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1307" cb:place="inline">亦如空花灭于空时，不可说言：虚空何时更 <lb ed="X" n="0156b14"/><lb ed="R015" n="0766b10"/>起空花？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1404" cb:place="inline"><note place="inline">空花既灭，不可谓何时更起者，正如妄念既空，不可谓何时更有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1430" cb:place="inline">何以故？空 <lb ed="X" n="0156b15"/><lb ed="R015" n="0766b11"/>本无华，非起灭故。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1508" cb:place="inline"><note place="inline">空花本无，安有起灭。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1516" cb:place="inline">生死涅槃，同于起灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1524" cb:place="inline"><note place="inline">彼空 <lb ed="X" n="0156b16"/><lb ed="R015" n="0766b12"/>中花实无起灭，生死、涅槃亦复如是。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1615" cb:place="inline">妙觉圆照，離于华翳。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1623" cb:place="inline"><note place="inline">证圆觉者，心境两空，如彼 <lb ed="X" n="0156b17"/><lb ed="R015" n="0766b13"/>净目，了无华翳。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b1707" cb:place="inline">善男子，当知虚空非是暂有，亦非暂无，况复 <lb ed="X" n="0156b18"/><lb ed="R015" n="0766b14"/><persName>如来</persName>圆觉随顺而为虚空平等本性？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b1815" cb:place="inline"><note place="inline">虚空历劫不变，非乍有乍无也。 <lb ed="X" n="0156b19"/><lb ed="R015" n="0766b15"/>况圆觉本性与虚空一等，湛然真常，岂有变易？</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b20"/><lb ed="R015" n="0766b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2001">善男子！如销金矿，金非消有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b2012" cb:place="inline"><note place="inline">矿本是金，因消而现，非因消而有。性本是<persName>佛</persName>，因 <lb ed="X" n="0156b21"/><lb ed="R015" n="0766b17"/>修而悟，非因修而得。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2109" cb:place="inline">既<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2101" n="0156b2101"/><anchor xml:id="beg0156b2101" n="0156b2101"/>已<anchor xml:id="end0156b2101"/>成金不重为矿，经无穷时金性不壞， <lb ed="X" n="0156b22"/><lb ed="R015" n="0766b18"/>不应说言本非成就，<persName>如来</persName>圆觉亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156b2217" cb:place="inline"><note place="inline">矿<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2201" n="0156b2201"/><anchor xml:id="beg0156b2201" n="0156b2201"/>已<anchor xml:id="end0156b2201"/>成金，永不变壞， <lb ed="X" n="0156b23"/><lb ed="R015" n="0767a01"/>不可谓矿本非真金也。性<anchor xml:id="nkr_note_add_0156b2301" n="0156b2301"/><anchor xml:id="beg0156b2301" n="0156b2301"/>已<anchor xml:id="end0156b2301"/>觉悟，永无迷惑，不可谓性本非圆觉也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0156b24"/><lb ed="R015" n="0767a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156b2401">善男子！一切<persName>如来</persName>妙圆觉心，本无菩提及与涅槃，亦 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0156c" n="0156c"/> <lb ed="X" n="0156c01"/><lb ed="R015" n="0767a03"/>无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0108" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉性中，万法空寂，菩提涅槃等，皆是假名。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0125" cb:place="inline">无妄轮迴 <lb ed="X" n="0156c02"/><lb ed="R015" n="0767a04"/>及非轮迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0205" cb:place="inline"><note place="inline">妄入轮迴及出轮迴，圆觉性中都无此事。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0221" cb:place="inline">善男子，但诸声闻所 <lb ed="X" n="0156c03"/><lb ed="R015" n="0767a05"/>圆境界，身心语言皆悉断灭，终不能至彼之亲证所 <lb ed="X" n="0156c04"/><lb ed="R015" n="0767a06"/>现涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0404" cb:place="inline"><note place="inline">声闻者，闻声教而悟者也。所圆境界者，所悟境界也。以彼所悟境界，虽<g ref="#CB01926">灰</g>身灭智，亦不能造<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0156c05"/><lb ed="R015" n="0767a07"/>寂灭之妙。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0505" cb:place="inline">何况能以有思惟心，测度<persName>如来</persName>圆觉境界，如取 <lb ed="X" n="0156c06"/><lb ed="R015" n="0767a08"/>萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终不能著。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0611" cb:place="inline"><note place="inline"><g ref="#CB01926">灰</g>身灭智，莫造<persName>佛</persName>地。况以妄心，测度<persName>佛</persName>境。譬如须弥， <lb ed="X" n="0156c07"/><lb ed="R015" n="0767a09"/>至高至大，岂可以萤火烧之乎。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0713" cb:place="inline">以轮迴心生轮迴见，入于<persName>如来</persName>大寂 <lb ed="X" n="0156c08"/><lb ed="R015" n="0767a10"/>灭海，终不能至。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c0807" cb:place="inline"><note place="inline">以此妄心，生此妄见，入<persName>佛</persName>寂灭，终不能到。寂灭之義，廣大深妙，故以海论。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c09"/><lb ed="R015" n="0767a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c0901">是故我说一切菩萨及末世众生，先断无始轮迴根 <lb ed="X" n="0156c10"/><lb ed="R015" n="0767a12"/>本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1002" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>谓妄念为轮迴本，一切众生当先断念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1018" cb:place="inline">善男子！有作思惟：从有心起， <lb ed="X" n="0156c11"/><lb ed="R015" n="0767a13"/>皆是六尘妄想缘气，非实心体，<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1101" n="0156c1101"/><anchor xml:id="beg0156c1101" n="0156c1101"/>已<anchor xml:id="end0156c1101"/>如空花。用此思惟， <lb ed="X" n="0156c12"/><lb ed="R015" n="0767a14"/>辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花，复结空果，辗转妄想，无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c13"/><lb ed="R015" n="0767a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1301"><note place="inline">六尘者，色声香味触法也。缘气者，虚妄色心，从缘而现者也。此心<anchor xml:id="nkr_note_add_0156c1301" n="0156c1301"/><anchor xml:id="beg0156c1301" n="0156c1301"/>已<anchor xml:id="end0156c1301"/>如空花，本不曾有。况以此心辨别圆觉，何 <lb ed="X" n="0156c14"/><lb ed="R015" n="0767a16"/>异望空花之结实也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1409" cb:place="inline">善男子，虚妄浮心多诸巧见，不能成就圆 <lb ed="X" n="0156c15"/><lb ed="R015" n="0767a17"/>觉方便。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1504" cb:place="inline"><note place="inline">妄心巧见，障圆觉故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1512" cb:place="inline">如是分别，非为正问。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0156c1520" cb:place="inline"><note place="inline">前之三问，<persName>佛</persName>始曰善哉者， <lb ed="X" n="0156c16"/><lb ed="R015" n="0767a18"/>美其起教。终曰非正者，显其实理。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0156c17"/><lb ed="R015" n="0767b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0156c1701">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0156c18"/><lb ed="R015" n="0767b02"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0156c1801"><l>金刚藏当知，</l><l><persName>如来</persName>寂灭性，</l><l>未曾有终始，</l> <lb ed="X" n="0156c19"/><lb ed="R015" n="0767b03"/><l>若以轮迴心，</l><l>思惟即旋复，</l><l>但至轮迴际。</l> <lb ed="X" n="0156c20"/><lb ed="R015" n="0767b04"/><l>不能入<persName>佛</persName>海。</l><l>譬如销金矿，</l><l>金非消故有，</l> <lb ed="X" n="0156c21"/><lb ed="R015" n="0767b05"/><l>虽复本来金，</l><l>终以锁成就。</l><l>一成真金体。</l> <lb ed="X" n="0156c22"/><lb ed="R015" n="0767b06"/><l>不复重为矿。</l><l>生死与涅槃，</l><l>凡夫及诸<persName>佛</persName>，</l> <lb ed="X" n="0156c23"/><lb ed="R015" n="0767b07"/><l>同为空花相。</l><l>思惟犹幻化，</l><l>何况诘虚妄。</l> <lb ed="X" n="0156c24"/><lb ed="R015" n="0767b08"/><l>若能了此心，</l><l>然後求圆觉。</l></lg> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157a" n="0157a"/> <lb ed="X" n="0157a01"/><lb ed="R015" n="0767b09"/><p xml:id="pX10p0157a0101">于是，弥勒菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0157a02"/><lb ed="R015" n="0767b10"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>廣为菩萨开秘 <lb ed="X" n="0157a03"/><lb ed="R015" n="0767b11"/>密藏，令诸大众深悟轮迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0311" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨赞<persName>佛</persName>于前章开说秘密深妙之義，如定目湛水 <lb ed="X" n="0157a04"/><lb ed="R015" n="0767b12"/>等论，及说种种取捨，皆是轮迴也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0414" cb:place="inline">分别邪正，能施末世，一切众生，无 <lb ed="X" n="0157a05"/><lb ed="R015" n="0767b13"/>畏道眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0504" cb:place="inline"><note place="inline">此赞<persName>佛</persName>于前章辩说种种邪正，令诸众生道眼淸净，不畏魔恼也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0529" cb:place="inline">于大涅槃 <lb ed="X" n="0157a06"/><lb ed="R015" n="0767b14"/>生决定信，无复重随轮转境界起循环见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0617" cb:place="inline"><note place="inline">大涅槃者，不生不灭， <lb ed="X" n="0157a07"/><lb ed="R015" n="0767b15"/>廣大法门也。决定信者，信受此法，绝无疑悔也。其信心如是坚固，又岂复入妄境，起诸妄见。循环见者，即前章 <lb ed="X" n="0157a08"/><lb ed="R015" n="0767b16"/>所谓念念相续，循环往复者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0814" cb:place="inline"><persName>世尊</persName>！若诸菩萨及末世众生，欲遊 <lb ed="X" n="0157a09"/><lb ed="R015" n="0767b17"/><persName>如来</persName>大寂灭海。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a0907" cb:place="inline"><note place="inline">涅槃之道，廣大深妙，故以海喩。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a0919" cb:place="inline">云何当断轮迴根本？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157a10"/><lb ed="R015" n="0767b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1001"><note place="inline">前章<persName>佛</persName>说先断无始轮迴根本，故菩萨于此问修断之因。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1023" cb:place="inline">于诸轮迴有幾种姓？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1031" cb:place="inline"><note place="inline">诸轮 <lb ed="X" n="0157a11"/><lb ed="R015" n="0768a01"/>迴者，四生六道诸轮迴也。轮迴之相甚多，未审有幾种姓。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1123" cb:place="inline">修<persName>佛</persName>菩提幾等差别？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1131" cb:place="inline"><note place="inline">修证 <lb ed="X" n="0157a12"/><lb ed="R015" n="0768a02"/>圆觉之法，共有幾等差别？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1211" cb:place="inline">迴入尘劳，当设幾种教化方便度诸众 <lb ed="X" n="0157a13"/><lb ed="R015" n="0768a03"/>生？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1302" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>化身复入尘劳中，当设幾种教法，普度众生。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1320" cb:place="inline">唯愿不捨救世大悲，令诸 <lb ed="X" n="0157a14"/><lb ed="R015" n="0768a04"/>修行一切菩萨及末世众生，慧目肃淸，照耀心镜。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1420" cb:place="inline"><note place="inline">淸净 <lb ed="X" n="0157a15"/><lb ed="R015" n="0768a05"/>之智，照了诸相，故曰慧目。心如镜明，廓然莹彻，故曰心镜。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1523" cb:place="inline">圆悟<persName>如来</persName>，无上知见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a1531" cb:place="inline"><note place="inline">圆悟 <lb ed="X" n="0157a16"/><lb ed="R015" n="0768a06"/>者，圆满具足，无所不悟也。无上者，<persName>佛</persName>之知见最尊最勝也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a1623" cb:place="inline">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0157a1601" n="0157a1601"/><anchor xml:id="beg0157a1601" n="0157a1601"/>已<anchor xml:id="end0157a1601"/>，五体投地，如 <lb ed="X" n="0157a17"/><lb ed="R015" n="0768a07"/>是三请，终而复始。</p> <lb ed="X" n="0157a18"/><lb ed="R015" n="0768a08"/><p xml:id="pX10p0157a1801">尔时，<persName>世尊</persName>告弥勒菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0157a19"/><lb ed="R015" n="0768a09"/>能为诸菩萨及末世众生，请问<persName>如来</persName>深奥秘密微妙 <lb ed="X" n="0157a20"/><lb ed="R015" n="0768a10"/>之義，令诸菩萨洁淸慧目，及令一切末世众生永断 <lb ed="X" n="0157a21"/><lb ed="R015" n="0768a11"/>轮迴，心悟实相具无生忍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157a2111" cb:place="inline"><note place="inline">实相者，无相之相也。金刚经曰：是实相者，即是非相， <lb ed="X" n="0157a22"/><lb ed="R015" n="0768a12"/>是故<persName>如来</persName>说名实相者是也。无生忍者，于无生中坚忍不动也。般若经曰：无生法忍，能令烦恼不生，诸法不起 <lb ed="X" n="0157a23"/><lb ed="R015" n="0768a13"/>者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157a2304" cb:place="inline">汝今谛听，当为汝说。时，弥勒菩萨奉教欢喜，及 <lb ed="X" n="0157a24"/><lb ed="R015" n="0768a14"/>诸大众默然而听。</p> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157b" n="0157b"/> <lb ed="X" n="0157b01"/><lb ed="R015" n="0768a15"/><p xml:id="pX10p0157b0101">善男子！一切众生从无始际，由有种种恩爱、贪欲，故 <lb ed="X" n="0157b02"/><lb ed="R015" n="0768a16"/>有轮迴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0204" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>名经云：有爱则生，爱尽则灭。故知生死，贪爱为本。又法花云：诸苦所因，贪欲为本。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0157b03"/><lb ed="R015" n="0768a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0301">若诸世界一切种姓，卵生、胎生、湿生、化生，皆因婬欲 <lb ed="X" n="0157b04"/><lb ed="R015" n="0768a18"/>而正性命。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0405" cb:place="inline"><note place="inline">一切种姓者，诸种类性也。卵生则从卵壳中生，胎生则从胞胎中生，湿生则由湿气而生， <lb ed="X" n="0157b05"/><lb ed="R015" n="0768b01"/>化生则因变化而生。如此种类之性，皆由染著婬欲，有此性命也。圆觉疏曰：但是情染，总得名婬。纵使化生，亦 <lb ed="X" n="0157b06"/><lb ed="R015" n="0768b02"/>因业染。故总曰皆因婬欲也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0612" cb:place="inline">当知轮迴，爱为根本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0620" cb:place="inline"><note place="inline">一切轮迴皆从爱起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0628" cb:place="inline">由有 <lb ed="X" n="0157b07"/><lb ed="R015" n="0768b03"/>诸欲助发爱性，是故能令生死相续。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0715" cb:place="inline"><note place="inline">因有一切可欲之境，助发一切 <lb ed="X" n="0157b08"/><lb ed="R015" n="0768b04"/>贪爱之心，彼此染著，随业受报，所以生死不息。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0819" cb:place="inline">欲因爱生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0823" cb:place="inline"><note place="inline">一切欲心皆从爱起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0831" cb:place="inline">命因欲 <lb ed="X" n="0157b09"/><lb ed="R015" n="0768b05"/>有。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0902" cb:place="inline"><note place="inline">众生身命，因欲而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b0910" cb:place="inline">众生爱命，还依欲本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b0918" cb:place="inline"><note place="inline">众生爱命念念不捨，是谓复依婬欲 <lb ed="X" n="0157b10"/><lb ed="R015" n="0768b06"/>之本。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1003" cb:place="inline">爱欲为因，爱命为果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1011" cb:place="inline"><note place="inline">始爱欲而受生，故为因也。终爱命而受报，故为果也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1031" cb:place="inline">由 <lb ed="X" n="0157b11"/><lb ed="R015" n="0768b07"/>于欲境，起诸违顺。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1108" cb:place="inline"><note place="inline">因彼可欲之境，有违我者，有顺我者，故违顺之境，杂然而起也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1132" cb:place="inline">境 <lb ed="X" n="0157b12"/><lb ed="R015" n="0768b08"/>背爱心，而生憎嫉，造种种业。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1212" cb:place="inline"><note place="inline">所见之境，或违我之爱心，则心生憎嫉，小则骂 <lb ed="X" n="0157b13"/><lb ed="R015" n="0768b09"/>辱，大则杀害，种种恶业，从此而有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1314" cb:place="inline">是故复生地狱、饿鬼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1322" cb:place="inline"><note place="inline">既有恶业，即受恶报，随业 <lb ed="X" n="0157b14"/><lb ed="R015" n="0768b10"/>受生，堕于恶道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1407" cb:place="inline">知欲可厌。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1411" cb:place="inline"><note place="inline">知欲是恶因，深可厌離也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1421" cb:place="inline">爱厌业道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1425" cb:place="inline"><note place="inline">爱彼厌離恶业之道 <lb ed="X" n="0157b15"/><lb ed="R015" n="0768b11"/>也。圆觉疏亦曰：于離恶法门，深生爱乐。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1516" cb:place="inline">捨恶乐善，复现天人。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1524" cb:place="inline"><note place="inline">捨诸恶业，乐修善业， <lb ed="X" n="0157b16"/><lb ed="R015" n="0768b12"/>善业既熟，即现天人之果。天人者，天道人道也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1619" cb:place="inline">又知诸爱可厌恶故，弃爱乐 <lb ed="X" n="0157b17"/><lb ed="R015" n="0768b13"/>捨，还滋爱本。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1706" cb:place="inline"><note place="inline">既知种种爱心可厌可恶，乃弃诸爱，专乐捨法。不知此心亦生于爱，故曰还滋 <lb ed="X" n="0157b18"/><lb ed="R015" n="0768b14"/>爱本。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1803" cb:place="inline">便现有为，增上善果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1811" cb:place="inline"><note place="inline">既有弃爱乐捨之因，即现声闻缘觉之果，因修而得在诸 <lb ed="X" n="0157b19"/><lb ed="R015" n="0768b15"/>善果之上，故曰有为增上。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b1911" cb:place="inline">皆轮迴故，不成圣道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b1919" cb:place="inline"><note place="inline">谓恶果、善果及有为增上善果，皆属 <lb ed="X" n="0157b20"/><lb ed="R015" n="0768b16"/>轮迴，不成<persName>佛</persName>道。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2007" cb:place="inline">是故众生欲脱生死免诸轮迴，先断贪欲及 <lb ed="X" n="0157b21"/><lb ed="R015" n="0768b17"/>除爱渴。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b2104" cb:place="inline"><note place="inline">生死轮迴，贪爱为本。欲免此苦，先断贪爱。爱渴者，谓众生爱心如渴故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2132" cb:place="inline">善男子！ <lb ed="X" n="0157b22"/><lb ed="R015" n="0768b18"/>菩萨变化示现世间，非爱为本，但以慈悲令彼捨爱， <lb ed="X" n="0157b23"/><lb ed="R015" n="0769a01"/>假诸贪欲而入生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157b2309" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨示现受生，非本于爱也。盖起慈悲心，摄化众生，令捨诸爱。 <lb ed="X" n="0157b24"/><lb ed="R015" n="0769a02"/>故假借婬欲之事，入于生死海中，与之同事而化之尔，非实有贪欲心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157b2429" cb:place="inline">若诸末世一切 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0157c" n="0157c"/> <lb ed="X" n="0157c01"/><lb ed="R015" n="0769a03"/>众生，能捨诸欲及除憎爱，永断轮迴，勤求<persName>如来</persName>圆觉 <lb ed="X" n="0157c02"/><lb ed="R015" n="0769a04"/>境界，于淸净心便得开悟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0211" cb:place="inline"><note place="inline">无一切念，即免轮迴。净圆觉心，豁然开悟。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c03"/><lb ed="R015" n="0769a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0301">善男子！一切众生由本贪欲发挥无明，显出五性差 <lb ed="X" n="0157c04"/><lb ed="R015" n="0769a06"/>别不等。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0404" cb:place="inline"><note place="inline">因本来贪欲之心，发扬一切妄幻，遂显出五种差别不同之性。圆觉<g ref="#CB00562">疏</g>之论五性，一曰二乘性， <lb ed="X" n="0157c05"/><lb ed="R015" n="0769a07"/>二曰菩萨性，三曰不定性，四曰外道性，五曰无性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0520" cb:place="inline">依二种障而现深浅。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0528" cb:place="inline"><note place="inline">理障在心 <lb ed="X" n="0157c06"/><lb ed="R015" n="0769a08"/>故曰深，事障在境故曰浅。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0611" cb:place="inline">云何二障？一者、理障，碍正知见。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0623" cb:place="inline"><note place="inline">修证之理，一有 <lb ed="X" n="0157c07"/><lb ed="R015" n="0769a09"/>所执，正知正见，曷能明了。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0711" cb:place="inline">二者事障，续诸生死。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0719" cb:place="inline"><note place="inline">一切有为，皆名事障，随业受报，生死 <lb ed="X" n="0157c08"/><lb ed="R015" n="0769a10"/>相续。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0803" cb:place="inline">云何五性？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0807" cb:place="inline"><note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0157c0801" n="0157c0801"/><anchor xml:id="beg0157c0801" n="0157c0801"/>已<anchor xml:id="end0157c0801"/>解在前。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0811" cb:place="inline">善男子！若此二障未得断灭，名未 <lb ed="X" n="0157c09"/><lb ed="R015" n="0769a11"/>成<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c0903" cb:place="inline"><note place="inline">既为事理所障，安得成就<persName>佛</persName>果？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c0915" cb:place="inline">若诸众生永捨贪欲，先除事障， <lb ed="X" n="0157c10"/><lb ed="R015" n="0769a12"/>未断理障，但能悟入声闻、缘觉，未能显住菩萨境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0157c11"/><lb ed="R015" n="0769a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1101"><note place="inline">于事虽不攀缘，于理尙有所执。但能悟入声闻缘觉之道，未能显然安住菩萨境界也。传心法要曰，因声教而 <lb ed="X" n="0157c12"/><lb ed="R015" n="0769a14"/>悟者，名声闻。观因缘而悟者，名缘觉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1215" cb:place="inline">善男子！若诸末世一切众生，欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0157001" n="0157001"/>泛 <lb ed="X" n="0157c13"/><lb ed="R015" n="0769a15"/><persName>如来</persName>大圆觉海，先当发愿勤断二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1301" n="0157c1301"/><anchor xml:id="beg0157c1301" n="0157c1301"/>已<anchor xml:id="end0157c1301"/>伏，即能 <lb ed="X" n="0157c14"/><lb ed="R015" n="0769a16"/>悟入菩萨境界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1407" cb:place="inline"><note place="inline">二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1401" n="0157c1401"/><anchor xml:id="beg0157c1401" n="0157c1401"/>已<anchor xml:id="end0157c1401"/>伏者，谓理事<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1402" n="0157c1402"/><anchor xml:id="beg0157c1402" n="0157c1402"/>已<anchor xml:id="end0157c1402"/>平，不作障碍也。止能悟入菩萨境界者，二障虽平， <lb ed="X" n="0157c15"/><lb ed="R015" n="0769a17"/>尙未尽灭故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1507" cb:place="inline">若事理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0157c1501" n="0157c1501"/><anchor xml:id="beg0157c1501" n="0157c1501"/>已<anchor xml:id="end0157c1501"/>永断灭，即入<persName>如来</persName>微妙圆觉，满 <lb ed="X" n="0157c16"/><lb ed="R015" n="0769a18"/>足菩提及大涅槃。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1608" cb:place="inline"><note place="inline">二障俱空，即成正觉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1616" cb:place="inline">善男子！一切众生皆证 <lb ed="X" n="0157c17"/><lb ed="R015" n="0769b01"/>圆觉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1703" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉妙性，众生本有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1711" cb:place="inline">逢善知识，依彼所作因地法行，尔时 <lb ed="X" n="0157c18"/><lb ed="R015" n="0769b02"/>修习便有顿渐。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1807" cb:place="inline"><note place="inline">利根之人，便能顿悟。钝根之士，须假渐修。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c1823" cb:place="inline">若遇<persName>如来</persName>无上 <lb ed="X" n="0157c19"/><lb ed="R015" n="0769b03"/>菩提正修行路，根无大小皆成<persName>佛</persName>果。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c1915" cb:place="inline"><note place="inline">大根者顿悟，小根者渐悟。若遇 <lb ed="X" n="0157c20"/><lb ed="R015" n="0769b04"/>圆觉法门，不拘根器大小，皆得成<persName>佛</persName>。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c2015" cb:place="inline">若诸众生虽求善友，遇邪见者未 <lb ed="X" n="0157c21"/><lb ed="R015" n="0769b05"/>得正悟，是则名为外道种姓，邪师过谬，非众生咎。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c2120" cb:place="inline"><note place="inline">唯信 <lb ed="X" n="0157c22"/><lb ed="R015" n="0769b06"/>邪师，不明自性，是名外道种姓。外道种姓者，非<persName>佛</persName>性也。此乃邪师熏习之过，非众生之过也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0157c2236" cb:place="inline">是名众 <lb ed="X" n="0157c23"/><lb ed="R015" n="0769b07"/>生五性差别。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0157c2306" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉钞曰：习近声闻则成声闻性，习近缘觉则成缘觉性，习近菩萨则成菩萨性，习 <lb ed="X" n="0157c24"/><lb ed="R015" n="0769b08"/>近三乘则成不定性，都不习近则成无性。此即众生五性差别也。</note></p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158a" n="0158a"/> <lb ed="X" n="0158a01"/><lb ed="R015" n="0769b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0101">善男子！菩萨唯以大悲方便，入诸世间开发未悟。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0120" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨 <lb ed="X" n="0158a02"/><lb ed="R015" n="0769b10"/>以大慈悲心，方便化身，入诸尘劳，开发一切未悟众生也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0223" cb:place="inline">乃至示现种种形相。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0231" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨 <lb ed="X" n="0158a03"/><lb ed="R015" n="0769b11"/>变化，示现种种形相，随機接化，如观音之示现三十二身是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0325" cb:place="inline">逆顺境界，与其同事， <lb ed="X" n="0158a04"/><lb ed="R015" n="0769b12"/>化令成<persName>佛</persName>。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0405" cb:place="inline"><note place="inline">所恶之境曰逆，所爱之境曰顺。<persName>佛</persName>化身于此二境中，与众生同在尘劳而摄化之，令证<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0158a05"/><lb ed="R015" n="0769b13"/>果。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0502" cb:place="inline">皆依无始，淸净愿力。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0510" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨接化众生，皆乘无始劫来淸净愿力。淸净者，于一切 <lb ed="X" n="0158a06"/><lb ed="R015" n="0769b14"/>法无所染著也。愿力者，誓愿深固，魔不能壞也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0619" cb:place="inline">若诸末世一切众生，于大圆 <lb ed="X" n="0158a07"/><lb ed="R015" n="0769b15"/>觉起增上心，当发菩萨淸净大愿。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0714" cb:place="inline"><note place="inline">修证圆觉，起增进向上之心，当发淸 <lb ed="X" n="0158a08"/><lb ed="R015" n="0769b16"/>净廣大誓愿。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a0806" cb:place="inline">应作是言：愿我今者住<persName>佛</persName>圆觉求善知识，莫 <lb ed="X" n="0158a09"/><lb ed="R015" n="0769b17"/>値外道及与二乘。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a0908" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨发愿时，当曰：愿我今者安住圆觉最上乘法，亲近大善知识以 <lb ed="X" n="0158a10"/><lb ed="R015" n="0769b18"/>为师友，永不遭値一切外道邪师，及声闻、缘觉、二乘也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1022" cb:place="inline">依愿修行，渐断诸障。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a1030" cb:place="inline"><note place="inline">依淸 <lb ed="X" n="0158a11"/><lb ed="R015" n="0770a01"/>净愿修行圆觉，渐次断除一切障碍。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1115" cb:place="inline">障尽愿满，便登解脱淸净法殿，证 <lb ed="X" n="0158a12"/><lb ed="R015" n="0770a02"/>大圆觉妙莊严域。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a1208" cb:place="inline"><note place="inline">诸障既除，本愿圆满，一切处解脱淸净，故曰法殿。一切处圆觉光明， <lb ed="X" n="0158a13"/><lb ed="R015" n="0770a03"/>故曰妙莊严域。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0158a14"/><lb ed="R015" n="0770a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a1401">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0158a15"/><lb ed="R015" n="0770a05"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0158a1501"><l>弥勒汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>不得大解脱，</l> <lb ed="X" n="0158a16"/><lb ed="R015" n="0770a06"/><l>皆由贪欲故，</l><l>堕落于生死。</l><l>若能断憎爱，</l> <lb ed="X" n="0158a17"/><lb ed="R015" n="0770a07"/><l>及与贪嗔痴，</l><l>不因差别性，</l><l>皆得成<persName>佛</persName>道。</l> <lb ed="X" n="0158a18"/><lb ed="R015" n="0770a08"/><l>二障永消灭，</l><l>求师得正悟，</l><l>随顺菩萨愿。</l> <lb ed="X" n="0158a19"/><lb ed="R015" n="0770a09"/><l>依止大涅槃。</l><l>十方诸菩萨，</l><l>皆以大悲愿，</l> <lb ed="X" n="0158a20"/><lb ed="R015" n="0770a10"/><l>示现入生死。</l><l>现在修行者，</l><l>及末世众生，</l> <lb ed="X" n="0158a21"/><lb ed="R015" n="0770a11"/><l>勤断诸爱见，</l><l>便归大圆觉。</l></lg> <lb ed="X" n="0158a22"/><lb ed="R015" n="0770a12"/><p xml:id="pX10p0158a2201">于是，淸净慧菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0158a23"/><lb ed="R015" n="0770a13"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：大悲<persName>世尊</persName>！为我等辈廣 <lb ed="X" n="0158a24"/><lb ed="R015" n="0770a14"/>说如是不思议事。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158a2408" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨谓<persName>佛</persName>前章所言，皆是不可思惟，不可拟议之事。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158a2428" cb:place="inline">本所不 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158b" n="0158b"/> <lb ed="X" n="0158b01"/><lb ed="R015" n="0770a15"/>见，本所不闻。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0106" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>所说不思议事，菩萨等本来不曾得见，本来不曾得闻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0128" cb:place="inline">我等今者 <lb ed="X" n="0158b02"/><lb ed="R015" n="0770a16"/>蒙<persName>佛</persName>善诱，身心泰然，得大饶益。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0213" cb:place="inline"><note place="inline">承<persName>佛</persName>诱诲，无诸疑惑。善诱者，即论语循循 <lb ed="X" n="0158b03"/><lb ed="R015" n="0770a17"/>然善诱人之说。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0307" cb:place="inline">愿为诸来一切法众，褈宣法王圆满觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0323" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨 <lb ed="X" n="0158b04"/><lb ed="R015" n="0770a18"/>请<persName>佛</persName>褈说圆觉法门也。<persName>佛</persName>为万法之主，故曰法王。圆觉妙性，廣大圆满，故曰圆满觉性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0434" cb:place="inline">一切众生 <lb ed="X" n="0158b05"/><lb ed="R015" n="0770b01"/>及诸菩萨、<persName>如来</persName>、<persName>世尊</persName>所证所得云何差别？</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0517" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨又请<persName>佛</persName>说众生 <lb ed="X" n="0158b06"/><lb ed="R015" n="0770b02"/>菩萨<persName>佛</persName>所证悟处差别不同之理。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0614" cb:place="inline">令末世众生，闻此圣教，随顺开悟， <lb ed="X" n="0158b07"/><lb ed="R015" n="0770b03"/>渐次能入。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b0705" cb:place="inline"><note place="inline">欲令众生闻<persName>佛</persName>说此圣妙之教，顺而不违，开悟本性，渐次修行，入于圆觉。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b0733" cb:place="inline">作是 <lb ed="X" n="0158b08"/><lb ed="R015" n="0770b04"/>语<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b0801" n="0158b0801"/><anchor xml:id="beg0158b0801" n="0158b0801"/>已<anchor xml:id="end0158b0801"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p> <lb ed="X" n="0158b09"/><lb ed="R015" n="0770b05"/><p xml:id="pX10p0158b0901">尔时，<persName>世尊</persName>告淸净慧菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0158b10"/><lb ed="R015" n="0770b06"/>乃能为末世众生请问<persName>如来</persName>渐次差别。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0158b11"/><lb ed="R015" n="0770b07"/>为汝说。时，淸净慧菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而 <lb ed="X" n="0158b12"/><lb ed="R015" n="0770b08"/>听。</p> <lb ed="X" n="0158b13"/><lb ed="R015" n="0770b09"/><p xml:id="pX10p0158b1301">善男子！圆觉自性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1308" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>谓圆满觉性，乃本来自性，非从缘而有也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1325" cb:place="inline">非性性有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b14"/><lb ed="R015" n="0770b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1401"><note place="inline">前说五性，皆非圆觉自性，故曰非性。诸非性中，圆觉自性，一一具足，故曰非性性有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1433" cb:place="inline">循诸性起。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1437" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉 <lb ed="X" n="0158b15"/><lb ed="R015" n="0770b11"/>自性，随顺诸缘故。五性起时，觉性亦起。圆觉疏亦曰：圆觉随缘，遍诸差别之性。诸性起时，觉性亦起。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1539" cb:place="inline">无取 <lb ed="X" n="0158b16"/><lb ed="R015" n="0770b12"/>无证。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1603" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉妙性，廓然淸净，无可取者，无可证者。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1619" cb:place="inline">于实相中，实无菩萨，及诸 <lb ed="X" n="0158b17"/><lb ed="R015" n="0770b13"/>众生。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1703" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉空性无一切相，故曰实相。此实相中一切无有，岂有菩萨众生之相？</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1731" cb:place="inline">何以故？菩 <lb ed="X" n="0158b18"/><lb ed="R015" n="0770b14"/>萨、众生皆是幻化，幻化灭故无取证者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b1816" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨众生所有身心，非有 <lb ed="X" n="0158b19"/><lb ed="R015" n="0770b15"/>真实不灭之相，故曰皆是幻化。幻化身心既<anchor xml:id="nkr_note_add_0158b1901" n="0158b1901"/><anchor xml:id="beg0158b1901" n="0158b1901"/>已<anchor xml:id="end0158b1901"/>寂灭，则一切取证之相悉皆无有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b1932" cb:place="inline">譬如眼根，不 <lb ed="X" n="0158b20"/><lb ed="R015" n="0770b16"/>自见眼。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2004" cb:place="inline"><note place="inline">众生不见自性，如人之眼根，不自见其眼也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2021" cb:place="inline">性自平等，无平等者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0158b21"/><lb ed="R015" n="0770b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2101"><note place="inline">一切法性，本自平等，初无凡圣之异，亦无能平等之者。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2122" cb:place="inline">众生迷倒，未能除灭，一 <lb ed="X" n="0158b22"/><lb ed="R015" n="0770b18"/>切幻化。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2204" cb:place="inline"><note place="inline">众生迷惑顚倒，未能除灭诸幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2216" cb:place="inline">于灭未灭，妄功用中，便显差 <lb ed="X" n="0158b23"/><lb ed="R015" n="0771a01"/>别。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2302" cb:place="inline"><note place="inline">一切幻化，欲灭未灭之间，凡所修为，皆是虚妄。于此等功用中，有顿有渐，即显出五种差别性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158b2339" cb:place="inline">若 <lb ed="X" n="0158b24"/><lb ed="R015" n="0771a02"/>得<persName>如来</persName>寂灭随顺，实无寂灭及寂灭者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158b2416" cb:place="inline"><note place="inline">妄功用中，若悟寂灭随顺 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0158c" n="0158c"/> <lb ed="X" n="0158c01"/><lb ed="R015" n="0771a03"/>之理，寂然无念，灭而无相，随顺一切，不执我见，则实无寂灭之法，亦无寂灭之人，可谓人法两忘也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c02"/><lb ed="R015" n="0771a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0201">善男子！一切众生从无始来，由妄想我。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0216" cb:place="inline"><note place="inline">我体元无，妄想为有。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0224" cb:place="inline">及 <lb ed="X" n="0158c03"/><lb ed="R015" n="0771a05"/>爱我者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0304" cb:place="inline"><note place="inline">爱我者，执著我相之心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0314" cb:place="inline">曾不自知，念念生灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0322" cb:place="inline"><note place="inline">众生妄心执著我相， <lb ed="X" n="0158c04"/><lb ed="R015" n="0771a06"/>不知此心念念之间，旋生旋灭，本无坚固不壞之相。维摩诘经曰：是身如电，念念不住者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0437" cb:place="inline">故起憎 <lb ed="X" n="0158c05"/><lb ed="R015" n="0771a07"/>爱，耽著五欲。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0506" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉疏曰：由执我故，顺我则爱，违我则憎，故著五欲也。五欲者，一财、二色、三食、四名、 <lb ed="X" n="0158c06"/><lb ed="R015" n="0771a08"/>五睡也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0604" cb:place="inline">若遇善友，教令开悟净圆觉性，发明起灭，即知 <lb ed="X" n="0158c07"/><lb ed="R015" n="0771a09"/>此生性自劳虑。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0707" cb:place="inline"><note place="inline">众生因教悟性，发明妄念起灭之理，方知此生本有之性，空自劳役思虑 <lb ed="X" n="0158c08"/><lb ed="R015" n="0771a10"/>也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c09"/><lb ed="R015" n="0771a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c0901">若复有人劳虑永断，得法界净。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c0913" cb:place="inline"><note place="inline">永息思虑，则一切处皆得淸净，故曰得法 <lb ed="X" n="0158c10"/><lb ed="R015" n="0771a12"/>界净。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1003" cb:place="inline">即彼净解为自障碍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1011" cb:place="inline"><note place="inline">以净为净，是为净解，为彼解心障碍自性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1027" cb:place="inline">故于圆 <lb ed="X" n="0158c11"/><lb ed="R015" n="0771a13"/>觉而不自在。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1106" cb:place="inline"><note place="inline">作意于觉，故不自如。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1114" cb:place="inline">此名凡夫随顺觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1122" cb:place="inline"><note place="inline">众生谓觉性本 <lb ed="X" n="0158c12"/><lb ed="R015" n="0771a14"/>来淸净，故起净心随顺修习，不知此心亦为障碍。此乃凡夫之见，非菩萨见心。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c13"/><lb ed="R015" n="0771a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1301">善男子！一切菩萨见解为碍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1312" cb:place="inline"><note place="inline">见前净解，为障碍故。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1320" cb:place="inline">虽断解碍，犹 <lb ed="X" n="0158c14"/><lb ed="R015" n="0771a16"/>住见觉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1404" cb:place="inline"><note place="inline">净解虽除，不作障碍，正在觉位，复为觉碍。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1420" cb:place="inline">觉碍为碍，而不自在。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1428" cb:place="inline"><note place="inline">圆觉 <lb ed="X" n="0158c15"/><lb ed="R015" n="0771a17"/>大疏曰：所觉是碍，故能觉亦碍。由存此迹，还碍觉心，故不自在。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1525" cb:place="inline">此名菩萨未入地者 <lb ed="X" n="0158c16"/><lb ed="R015" n="0771a18"/>随顺觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1605" cb:place="inline"><note place="inline">如此随顺本性，乃菩萨未入<persName>佛</persName>地者之见也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0158c17"/><lb ed="R015" n="0771b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1701">善男子，有照、有觉，俱名障碍。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1712" cb:place="inline"><note place="inline">有照者，即前之净解心也。有觉者，即前之觉碍 <lb ed="X" n="0158c18"/><lb ed="R015" n="0771b02"/>心也。圆觉性中，皆名障碍。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1811" cb:place="inline">是故菩萨常觉不住。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1819" cb:place="inline"><note place="inline">湛然常觉，不住于相，金刚经所谓菩 <lb ed="X" n="0158c19"/><lb ed="R015" n="0771b03"/>萨应生无所住心者是也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c1911" cb:place="inline">照与照者，同时寂灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c1919" cb:place="inline"><note place="inline">谓所照之境，与能照之智，悉皆寂灭， <lb ed="X" n="0158c20"/><lb ed="R015" n="0771b04"/>此乃<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2001" n="0158c2001"/><anchor xml:id="beg0158c2001" n="0158c2001"/>已<anchor xml:id="end0158c2001"/>入<persName>佛</persName>地者也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2009" cb:place="inline">譬如有人自断其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2002" n="0158c2002"/><anchor xml:id="beg0158c2002" n="0158c2002"/>已<anchor xml:id="end0158c2002"/>断故无能断者， <lb ed="X" n="0158c21"/><lb ed="R015" n="0771b05"/>则以碍心自灭诸碍，碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2101" n="0158c2101"/><anchor xml:id="beg0158c2101" n="0158c2101"/>已<anchor xml:id="end0158c2101"/>断灭无灭碍者。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2117" cb:place="inline"><note place="inline">以净觉心灭除诸碍， <lb ed="X" n="0158c22"/><lb ed="R015" n="0771b06"/>诸碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2201" n="0158c2201"/><anchor xml:id="beg0158c2201" n="0158c2201"/>已<anchor xml:id="end0158c2201"/>除，觉心亦泯。如彼世人自断其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0158c2202" n="0158c2202"/><anchor xml:id="beg0158c2202" n="0158c2202"/>已<anchor xml:id="end0158c2202"/>断绝，别无能断之人也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2228" cb:place="inline">修多罗教如标 <lb ed="X" n="0158c23"/><lb ed="R015" n="0771b07"/>月指，若复见月，了知所标毕竟非月。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2315" cb:place="inline"><note place="inline">因指见月，见月忘指。因教诠心， <lb ed="X" n="0158c24"/><lb ed="R015" n="0771b08"/>悟心忘教。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0158c2405" cb:place="inline">一切<persName>如来</persName>种种言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0158001" n="0158001"/>说开示菩萨，亦复如是。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0158c2421" cb:place="inline"><note place="inline">诸<persName>佛</persName>开说 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0159a" n="0159a"/> <lb ed="X" n="0159a01"/><lb ed="R015" n="0771b09"/>法性，正如以指标月。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0109" cb:place="inline">此名菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0101" n="0159a0101"/><anchor xml:id="beg0159a0101" n="0159a0101"/>已<anchor xml:id="end0159a0101"/>入地者随顺觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0121" cb:place="inline"><note place="inline">如此随顺本性，乃菩 <lb ed="X" n="0159a02"/><lb ed="R015" n="0771b10"/>萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0201" n="0159a0201"/><anchor xml:id="beg0159a0201" n="0159a0201"/>已<anchor xml:id="end0159a0201"/>入<persName>佛</persName>地者之见也。入地者，入<persName>佛</persName>之地位者也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a03"/><lb ed="R015" n="0771b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0301">善男子！一切障碍即究竟觉。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0312" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨初发心时，名本始觉。圆觉成就，名究竟觉。 <lb ed="X" n="0159a04"/><lb ed="R015" n="0771b12"/>今见诸障碍，即究竟觉者。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0401" n="0159a0401"/><anchor xml:id="beg0159a0401" n="0159a0401"/>已<anchor xml:id="end0159a0401"/>入<persName>佛</persName>地，无一切差别心也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0423" cb:place="inline">得念失念，无非解脱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0431" cb:place="inline"><note place="inline">得念 <lb ed="X" n="0159a05"/><lb ed="R015" n="0771b13"/>是无念，失念是有念。<persName>佛</persName>知诸念本空，了无得失，故皆得解脱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0524" cb:place="inline">成法破法，皆名涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a06"/><lb ed="R015" n="0771b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0601"><note place="inline">进修曰成，毁谤为破。<persName>佛</persName>知诸法本空，了无成壞，故皆名涅槃。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0624" cb:place="inline">智慧愚痴，通为般若。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a07"/><lb ed="R015" n="0771b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0701"><note place="inline">智慧者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a0701" n="0159a0701"/><anchor xml:id="beg0159a0701" n="0159a0701"/>已<anchor xml:id="end0159a0701"/>悟之性。愚痴者，未悟之性。究其本源，同一<persName>佛</persName>性，故曰通为般若。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0729" cb:place="inline">菩萨外道，所成 <lb ed="X" n="0159a08"/><lb ed="R015" n="0771b16"/>就法，同是菩提。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0807" cb:place="inline"><note place="inline">菩萨外道所立之法，虽有邪正之殊，皆是菩提觉性。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0827" cb:place="inline">无明真如， <lb ed="X" n="0159a09"/><lb ed="R015" n="0771b17"/>无异境界。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a0905" cb:place="inline"><note place="inline">真妄一体，性本解脱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a0913" cb:place="inline">诸戒定慧，及婬怒痴，俱是梵行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a10"/><lb ed="R015" n="0771b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1001"><note place="inline">戒定慧是净，婬怒痴是染，<persName>佛</persName>于染净无分别心，故曰俱是梵行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1025" cb:place="inline">众生国土，同一法性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a11"/><lb ed="R015" n="0772a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1101"><note place="inline">涅槃经云：我以<persName>佛</persName>眼，遍观三界，有情无情，一切人法，悉皆究竟。究竟者，即法性也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1132" cb:place="inline">地狱天宫，皆 <lb ed="X" n="0159a12"/><lb ed="R015" n="0772a02"/>为净土。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1204" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>知善恶二报皆如空花，故谓苦乐二境皆为净土。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1224" cb:place="inline">有性无性，齐成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0159a13"/><lb ed="R015" n="0772a03"/>道。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1302" cb:place="inline"><note place="inline">有性，三乘也。无性，阐提也。<persName>佛</persName>眼观之，悉皆是<persName>佛</persName>。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1320" cb:place="inline">一切烦恼，毕竟解脱。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1328" cb:place="inline"><note place="inline"><persName>佛</persName>谓烦恼 <lb ed="X" n="0159a14"/><lb ed="R015" n="0772a04"/>本空，故云毕竟解脱。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1409" cb:place="inline">法界海慧照了诸相犹如虚空，此名<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0159a15"/><lb ed="R015" n="0772a05"/>随顺觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1505" cb:place="inline"><note place="inline">法界海慧者，<persName>佛</persName>之智慧，如法界之廣，如大海之深故也。其慧光照了诸相，如太虚空，廓然 <lb ed="X" n="0159a16"/><lb ed="R015" n="0772a06"/>无碍，方为<persName>佛</persName>之随顺觉性。此之随顺，如孔子之无可无不可是也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a17"/><lb ed="R015" n="0772a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1701">善男子！但诸菩萨及末世众生，居一切时不起妄念。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a18"/><lb ed="R015" n="0772a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1801"><note place="inline">不起妄念者，不起一切念也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1812" cb:place="inline">于诸妄心，亦不息灭。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1820" cb:place="inline"><note place="inline">妄心即是真心，不必求其息灭。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a19"/><lb ed="R015" n="0772a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1901">住妄想境，不加了知。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a1909" cb:place="inline"><note place="inline">于此妄想境界，不起了知之心。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a1921" cb:place="inline">于无了知，不辨 <lb ed="X" n="0159a20"/><lb ed="R015" n="0772a10"/>真实。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2003" cb:place="inline"><note place="inline">知心既寂，即是真实，何必更起辨别之念。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2019" cb:place="inline">彼诸众生闻是法门，信解 <lb ed="X" n="0159a21"/><lb ed="R015" n="0772a11"/>受持不生惊畏，是则名为随顺觉性。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2115" cb:place="inline"><note place="inline">众生修此无念法门，不惊不畏 <lb ed="X" n="0159a22"/><lb ed="R015" n="0772a12"/>者，乃修其本来无念之性，无所迷执故也。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2217" cb:place="inline">善男子！汝等当知，如是众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0159a2201" n="0159a2201"/><anchor xml:id="beg0159a2201" n="0159a2201"/>已<anchor xml:id="end0159a2201"/> <lb ed="X" n="0159a23"/><lb ed="R015" n="0772a13"/>曾供养百千万亿恒河沙诸<persName>佛</persName>及大菩萨，殖众德本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0159a24"/><lb ed="R015" n="0772a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159a2401"><note place="inline">众生于过去劫中，曾供养无数诸<persName>佛</persName>菩萨，种种善根，方得闻此法门。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159a2427" cb:place="inline"><persName>佛</persName>说是人名为成 <pb ed="X" xml:id="X10.0251.0159b" n="0159b"/> <lb ed="X" n="0159b01"/><lb ed="R015" n="0772a15"/>就一切种智。</p></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0159b0106" cb:place="inline"><note place="inline">名为成就者，性本圆成，假名成就尔。种者，种姓。智者，智慧。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0159b02"/><lb ed="R015" n="0772a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0159b0201">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0159b03"/><lb ed="R015" n="0772a17"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0159b0301"><l>淸净慧当知，</l><l>圆满菩提性，</l><l>无取亦无证，</l> <lb ed="X" n="0159b04"/><lb ed="R015" n="0772a18"/><l>无菩萨众生，</l><l>觉与未觉时，</l><l>渐次有差别。</l> <lb ed="X" n="0159b05"/><lb ed="R015" n="0772b01"/><l>众生为解碍，</l><l>菩萨未離觉，</l><l>入地永寂灭。</l> <lb ed="X" n="0159b06"/><lb ed="R015" n="0772b02"/><l>不住一切相，</l><l>大觉悉圆满，</l><l>名为遍随顺。</l> <lb ed="X" n="0159b07"/><lb ed="R015" n="0772b03"/><l>末世诸众生，</l><l>心不生虚妄，</l><l><persName>佛</persName>说如是人，</l> <lb ed="X" n="0159b08"/><lb ed="R015" n="0772b04"/><l>现世即菩萨，</l><l>供养恒沙<persName>佛</persName>，</l><l>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0159b0801" n="0159b0801"/><anchor xml:id="beg0159b0801" n="0159b0801"/>已<anchor xml:id="end0159b0801"/>圆满。</l> <lb ed="X" n="0159b09"/><lb ed="R015" n="0772b05"/><l>虽有多方便，</l><l>皆名随顺智。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0159b10"/><lb ed="R015" n="0772b06"/> <lb ed="X" n="0159b11"/><lb ed="R015" n="0772b07"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>御註大方廣圆觉修多罗了義经上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0151c1301" to="#end0151c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0151c1302" to="#end0151c1302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0152a0701" to="#end0152a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0152c0401" to="#end0152c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0153a0201" to="#end0153a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0153b1701" to="#end0153b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154a1001" to="#end0154a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154b1501" to="#end0154b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154b2301" to="#end0154b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c0701" to="#end0154c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c1501" to="#end0154c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0154c1701" to="#end0154c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155a1701" to="#end0155a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155a2101" to="#end0155a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155b1801" to="#end0155b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155b2401" to="#end0155b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0155c0701" to="#end0155c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156a1301" to="#end0156a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b1101" to="#end0156b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b2101" to="#end0156b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b2201" to="#end0156b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156b2301" to="#end0156b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156c1101" to="#end0156c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0156c1301" to="#end0156c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157a1601" to="#end0157a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c0801" to="#end0157c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c1301" to="#end0157c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c1401" to="#end0157c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c1402" to="#end0157c1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0157c1501" to="#end0157c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158b0801" to="#end0158b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158b1901" to="#end0158b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c2001" to="#end0158c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c2002" to="#end0158c2002"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c2101" to="#end0158c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c2201" to="#end0158c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0158c2202" to="#end0158c2202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159a0101" to="#end0159a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159a0201" to="#end0159a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159a0401" to="#end0159a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159a0701" to="#end0159a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159a2201" to="#end0159a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0159b0801" to="#end0159b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0153001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0153001">行异作因</note> <note n="0156001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0156001">犹一作由</note> <note n="0157001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0157001">泛异作泛</note> <note n="0158001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0158001">说异作教</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0151c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0151c1302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0151c1302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0152a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0152c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0152c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0153a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153a0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0153b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0153b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154b2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0154c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0154c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0155c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0155c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156a1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0156c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0156c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c1402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0157c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0157c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c2002" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2002">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0158c2202" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0158c2202">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0159b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0159b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>